Campagnewatcher | Peilingen, een onzichtbare hand in de campagne

Politicologe UAntwerpen

Officieel heet het telkens dat peilingen maar een momentopname zijn en louter functioneren als barometer. Toch dreigen ze een eigen dynamiek in de campagne te creëren.

In de laatste rechte lijn naar de verkiezingen zijn er naar goede gewoonte nog veel zwevende kiezers die pas last minute beslissen. Er valt nog heel wat te winnen of te verliezen.

Of niet? Volgens allerhande peilingen lijkt het al een uitgemaakte zaak. Officieel heet het telkens dat ze maar een momentopname zijn en louter functioneren als barometer. Toch dreigen peilingen een eigen dynamiek in de campagne te creëren.

Advertentie

Bandwagon- en underdogeffect

Peilingen voorspellen nochtans zelden de exacte uitslag. Naarmate de verkiezingen naderen, worden ze wel accurater. De vraag is of dat komt omdat ze dan beter in staat zijn de publieke opinie in te schatten, of omdat ze zelf mee de uitkomst beïnvloeden.

De enige peiling die er echt toe doet, is die van 9 juni. Het zou onverstandig zijn te doen alsof de race al is gelopen.

In theorie kunnen peilingen op verschillende manieren uitdraaien. Het bandwagon effect geeft partijen die goed peilen een extra duwtje in de rug. Kiezers willen hun stem niet verspillen en rekenen zich graag tot het winnende kamp. Daardoor springen veel onbesliste kiezers op de kar van de koplopers, wat hun populariteit verder versterkt. Tegelijk dreigen de koplopers op verkiezingsdag onder de verwachtingen te blijven, omdat kiezers inschatten dat de strijd al gestreden is en de partij het wel zonder hen haalt.

Het underdog effect stelt dan weer dat kiezers soms tegen de stroom ingaan en slechte peilingen als een wake-upcall aangrijpen om alsnog te switchen of uit sympathie de achterblijvers te steunen. Peilingen en strategisch stemmen gaan hand in hand.

Perceptie

De peilingen en de reacties erop dreigen als een onzichtbare hand het verdere verloop van de campagne te bepalen. Het is een schoolvoorbeeld van scorebordjournalistiek, met nadruk op wie leidt en wie achterop hinkt, met sport- en oorlogsmetaforen die overal opduiken. Elke uitslag wordt breed uitgemeten en geanalyseerd, waardoor hij buiten proportie wordt opgeblazen. Kleine verschuivingen, zelfs binnen de foutenmarge, worden als betekenisvol geduid.

Peilingen, en de berichtgeving erover, dreigen partijen nog voor de verkiezingen af te schrijven als irrelevant.

Partijen die het goed doen, worden vervolgens als serieuze kanshebbers behandeld. Partijen die slecht scoren, moeten opboksen tegen een almaar negatievere perceptie. Daarbij passeren diverse subjectieve interpretaties van mogelijke oorzaken de revue. Dat maakt het zo goed als onmogelijk een neerwaartse spiraal te doorbreken. Peilingen, en de berichtgeving erover, dreigen partijen nog voor de verkiezingen af te schrijven als irrelevant.

De laatste campagnedagen worden vooral een strijd over deze perceptie. De koplopers - het Vlaams Belang, Vooruit en de PVDA - grijpen de peilingen aan om zichzelf als enig alternatief in de markt te zetten, als ‘locomotief op links’, als buffer tegen extreemrechts of als garantie op verandering. Door zich te presenteren als enige nuttige stem hopen ze het bandwagon effect te versterken.

Voor Groen, Open VLD en de N-VA rest weinig anders dan hun strategie aan te scherpen of bij te stellen. Groen blijft vasthouden aan zijn unieke positie als klimaatpartij in een partijlandschap dat naar rechts opschuift. Open VLD verlegt de focus van het Vivaldi-beleid. Premier Alexander De Croo spreekt de ambitie uit voor een centrumrechtse regering met focus op sociaaleconomische hervormingen en reikt de N-VA de hand. Bart De Wever schuift zichzelf almaar uitdrukkelijker naar voren als kandidaat-premier en benadrukt dat hij als enige het land kan hervormen en chaos kan vermijden.

Met die ultieme pogingen hopen ze alsnog hun kansen te keren en de percepties en de uitslag te beïnvloeden. Want over één ding hebben ze inderdaad gelijk: de enige peiling die er echt toe doet, is die van 9 juni. Het zou onverstandig zijn te doen alsof de race al is gelopen.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.