Centrumpartijen verdampen, maar onvermijdelijk is dat niet

Politicoloog

Dat centrumpartijen zoals CD&V en Open VLD verdampen, zien we in veel democratieën. Dat het ook anders kan, bewijzen de winnaars van de verkiezingen.

De Vlaamse liberalen zijn de schok van zondag nog aan het verteren. Het zal nog een tijdje duren voor ze zich aan grondige analyses wagen. Open VLD slaagde er niet in een geloofwaardig en samenhangend perspectief voor te stellen aan de liberale kiezer waarmee ze de concurrentie kon aangaan met de N-VA, die de partij op sociaal-economisch vlak volledig heeft gekannibaliseerd. 25 jaar compromissen sluiten in functie van machtsdeelname en politieke carrières doet dat met een partij.

CD&V vierde zondagavond dan weer een verkiezingsnederlaag alsof het een overwinning was. De partij gaat er nochtans 2,4 procent op achteruit vergeleken met het dramatische kiesresultaat van 2019, de enige maatstok die ertoe doet. De staatsdragende partij van weleer vertegenwoordigt niet meer dan 13 procent van de Vlaamse stemmen.

Advertentie

Bij gebrek aan een helder en hedendaags ideologisch profiel kon CD&V de achteruitgang niet stoppen, maar de partij overleeft dankzij de ruggengraat van lokale politieke mandatarissen. Die komt wel zwaar gehavend uit de verkiezingen. De lokale verkiezingen van 13 oktober - zonder opkomstplicht - zullen de druk op de CD&V alleen maar verhogen.

Met de formule van een voorzittersduo schoot Groen zichzelf in de voet. Om nog te zwijgen over de zelfverwonding door het afserveren van bekwaam en herkenbaar politiek personeel.

Dat centrumpartijen zoals CD&V en Open VLD verdampen, zien we in veel democratieën. De grote verhalen die het politieke landschap lang hebben gestructureerd in linkse en rechtse partijen slijten zienderogen. Ze worden vervangen door een halfslachtig discours zonder consistentie of vermogen tot mobilisatie. Dat leidt tot meer volatiliteit van het electoraat en een groeiend absenteïsme van de kiezer. Het extremisme aan beide kanten van het politieke centrum neemt toe. Grote centrumrechtse en centrumlinkse partijen verzwakken of verdwijnen zelfs, en het politieke speelveld raakt meer en meer gefragmenteerd. Het einde der ideologieën, zoals voorspeld door de Franse filosoof Jean-François Lyotard, lijkt deels bewaarheid te worden.

Het succes van extreemrechts en extreemlinks zet sommige gematigde partijen ertoe aan zelf te radicaliseren en populistischer te worden, in de hoop de electorale strijd te overleven. Denk aan de rechtse partij Les Républicains in Frankrijk, de liberaal-conservatieve partij De Gematigden in Zweden en de christendemocratische Partido Popular in Spanje. Aan de linkerkant zien we dezelfde tendens, met name in Denemarken, waar de sociaaldemocraten een immigratiebeleid voeren dat gekopieerd lijkt te zijn van extreemrechts. Kiezen tussen populisme en de ondergang is een keuze tussen de pest en de cholera, ook voor CD&V en Open VLD. Maar het kan ook anders.

Charismatische leider

In Vlaanderen behaalde de rechts-conservatieve N-VA een onverhoopt succes en zagen we de heropstanding van Vooruit. Beide partijen combineren een scherp ideologisch profiel met een charismatische politieke leider. In onze democratie hangt de aantrekkingskracht van een politieke partij deels af van de populariteit van de leider, ook al schuilt er een sterk verhaal achter. Dat is het zwakke punt van Groen, dat met de formule van een voorzittersduo zichzelf in de voet schoot. Om nog te zwijgen over de zelfverwonding door het afserveren van bekwaam en herkenbaar politiek personeel.

Het is veelzeggend als Vlaamse liberalen zeggen liever op Georges-Louis Bouchez te stemmen dan op Alexander De Croo.

N-VA-voorzitter Bart De Wever heeft zijn concurrentie met overtuiging weggeblazen. Zijn Vooruit-collega Conner Rousseau wist een impressionante score neer te zetten in Oost-Vlaanderen en claimt absolutie door de kiezer voor zijn racistische zonden. De voorzittersstoel, netjes warm gehouden door Melissa Depraetere, en de macht die daaraan vasthangt, zullen spoedig officieel weer de zijne worden.

Advertentie

Ook het verbazend electorale succes van de MR en Les Engagés, beide centrumpartijen, in Franstalig België kan verklaard worden door de combinatie van een helder en geloofwaardig ideologisch profiel, een gedurfde partijstrategie en een overtuigende politieke leider. Herbronning in het geval van Les Engagés en ideologische consistentie in het geval van de MR hebben mee het pad naar succes geplaveid. Het is veelzeggend als Vlaamse liberalen zeggen liever op Georges-Louis Bouchez te stemmen dan op Alexander De Croo. Groen, Open VLD en CD&V weten wat hen te doen staat.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.