De Britten mogen het voelen

Politiek filosoof

De scheidingsbrief is gestuurd, de onderhandelingen kunnen beginnen. Over hoe pijnlijk en ongekend ingewikkeld de gesprekken tussen Londen en Brussel zijn, wordt volop geschreven. Maar ze dragen ook heuse gevaren in zich. Ook voor ons, de EU27.

Beide partijen moeten in twee jaar een politiek en economisch mijnenveld door. Dan zijn verbeten echtscheidingsadvocaten, de experts die keihard voor elke cent en elk deelbelang vechten en wier moment nu schijnt aangebroken, niet de beste gidsen.

Na de scheiding verdwijnt deze ex niet in de natuur. Ze blijft de buurvrouw.

Hoe hard moeten we de Britten aanpakken? Veel pleit voor fermheid. Zij lopen weg, zij waren altijd lastig. Steeds hebben wij hun uitzonderingen gegund, hun een fikse contributiekorting gegeven. Hun politieke leiders hebben onverantwoordelijk gehandeld. Dus nu zeker niet toegeven aan het opportunistische brexitadagium ‘have your cake and eat it’ van Boris Johnson. Het Britse vertrek moet een prijs hebben. Anders belonen we populistische chantagepolitiek en laten we als EU27 met ons sollen.

28 maart 2017. De Britse premier Theresa May tekent de brief die het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie in gang zet. ©Photo News

Dat is nu de houding in Brussel en Berlijn. Vandaar de ferme lijn van EU-onderhandelaar Michel Barnier deze week: eerst spreken over de vertrekregeling, dan pas over de ‘toekomstige relatie’. Het leidde prompt tot ruzie over de uitstaande rekeningen, volgens de Commissie ongeveer 60 miljard euro. Uitgesmeerd over tien jaar is dat peanuts, voor de Britten en ons. Maar de factuur zal de wederzijdse publieke verontwaardiging voeden en de strategische belangenafwegingen vertroebelen.

Bij de vertrekregeling hoort ook een akkoord over EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk en Britten in de Europese Unie (4,5 miljoen mensen, bijna 1 procent van de bevolking). Aldus de vigerende scheidingslogica: werk ze eerst maar buiten.

Inderdaad, maar dan? Na de scheiding verdwijnt deze ex niet in de natuur. Ze blijft de buurvrouw. We blijven een scheidingsmuur delen, de grens. We kunnen elkaar met lawaai of vuilnis op straat het leven zuur maken, maar we delen wel een belang bij een veilige en welvarende buurt, het Europese continent. Dat perspectief stellen de Britten voorop.

Voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk met de brief van Brits premier Theresa May om Artikel 50 en dus brexit te activeren. ©Photo News

In haar brief schrijft Theresa May dat ze in de onderhandelingen de vertrekregeling (uit de EU) en de toekomstige relatie (als bewoners van het Europese continent) tegelijk wil bekijken. Ze noemt welvaart, oftewel toegang tot elkaars markten, maar ook veiligheid, ofwel samen terrorisme en criminaliteit bestrijden. Het kwam haar op kritiek te staan te chanteren, een beetje overdreven. Onherroepelijk komt ook voor de 27 lidstaten het moment dat ze moeten nadenken over Europa als geheel, de continentale verhoudingen tussen Britten, Fransen, Duitsers en de rest vanaf 2019. Onze Unie is een essentieel puzzelstuk, maar niet het enige.

Daarbij komt een venijnig juridisch detail. De Unie beslist de vertrekregeling bij meerderheid, een besluit dat er ondanks uiteenlopende belangen tussen de 27 wel komt. Bovendien staan de Britten ook zonder akkoord na twee jaar buiten.

Het gevaar is reëel dat we de Britten juridisch wel buitenwippen - bij meerderheid of per klok - maar dat we collectief niet meteen in staat zijn een nieuwe relatie te bekrachtigen

Afspraken over de toekomstige relatie daarentegen, de handelsrelatie, vergen unanimiteit. Dat betekent stemmingen in 27 nationale parlementen, misschien referenda, met kans op een nee. Denk aan het Waalse verzet tegen CETA, het Europees-Canadese handelsverdrag dat qua impact verbleekt bij wat we met Londen moeten regelen.

Het gevaar is dus reëel dat we de Britten juridisch wel buitenwippen - bij meerderheid of per klok - maar dat we collectief niet meteen in staat zijn een nieuwe relatie te bekrachtigen. Dan belandt Europa in politiek niemandsland. Dat kan twee, drie, vijf jaar politieke energie en chagrijn kosten (zoals na het Frans-Nederlandse ‘nee’ uit 2005), jaren waarin andere gebeurtenissen en problemen onze aandacht vragen. De echtscheidingsdrive mag niet alles bepalen.

Ja, de Britten moeten hun vertrek voelen. Maar het is niet door hen te ‘straffen’ dat Le Pen of Wilders aanhang verliest, wel door publiek te tonen dat de Unie van 27 lidstaten de wilskracht en het kompas heeft om, al tijdens de scheiding, te handelen. In Europa en in de wereld.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud