De comeback van de expert

Het is een verademing te zien hoe opnieuw geluisterd wordt naar expert-wetenschappers.

Een opvallend patroon in de coronacrisis is dat als de hel werkelijk losbarst, iedereen zich tot wetenschappers wendt voor gefundeerde antwoorden. Na jaren onder vuur genomen te zijn, wordt de expertenrol in ere hersteld. Nu moeten de media opnieuw juist leren omgaan met expertise.

Het begon met Michael Gove: 'I think the people of this country have had enough of experts'. Boris Johnson en zijn raspoetin Dominic Cummings verklaarden de oorlog aan de experts in de Britse administratie. Trump ontsloeg zijn volledige pandemie-expertenteam en bestempelde Covid-19 als een hoax. In eigen land hoef ik u Theo Franckens 'Pande-mietje' niet in herinnering te brengen.

Als de situatie ernstig is, beseffen politici en spindoctors dat de speeltijd voorbij is.

Maar als de situatie ernstig is, beseffen politici en spindoctors dat de speeltijd voorbij is. Het is een verademing te zien hoe opnieuw geluisterd wordt naar expert-wetenschappers. Beleidsdaden worden getoetst aan wetenschappelijke inzichten. Het 'herd immunity' plan van Boris Johnson werd afgeblazen toen een simulatie van Imperial College Londen het aantal dodelijke slachtoffers voorrekende. Expertenadviezen zijn niet altijd ongecontesteerd. De berichtgeving over expertenadvies is daarom een grote uitdaging voor zowel traditionele als sociale media.

De media houden van multi-inzetbare experts. Wat ook het thema van de dag is, hetzelfde selecte groepje opiniemakers geeft zijn mening. Een aantal van hen heeft zich aanvankelijk lelijk verkeken op de ernst van het coronavirus. Media moeten leren uitmaken wie expert is op welk domein. Er bestaan geen allroundexperts. Een econoom is geen epidemioloog en vice versa. Voor de allroundexpert geldt: schoenmaker blijf bij je leest. Wees terughoudend over zaken waar je zelf geen expert in bent. Wie expert is in één domein, heeft de neiging zijn begrip van andere domeinen te overschatten. Gebruik je expertenrol om media en het publiek door te verwijzen naar echte experts in een domein.

Een expert is iemand die 20 of 30 jaar lang elke dag besteed heeft aan één specifiek probleem. Iemand die de nuances, de historiek, de verschillende perspectieven en de meest up-to-date analyses kent. Expertise is iets anders dan twee studies lezen en denken dat je het probleem begrijpt. Die illusie van begrip zie je op social media, waar mensen die tot twee weken geleden nog geen verkoudheid van een griep konden onderscheiden vlotjes uitleggen wat Covid-19 doet met je longen. Mensen die voorheen op een blinde kaart Hongkong en Singapore niet uit elkaar konden houden, leggen uit waarom het virus minder gedijt in vochtige klimaten.

Leerling-tovenaar

Een expert is iemand die 20 of 30 jaar lang elke dag besteed heeft aan één specifiek probleem.

Hoe meer je van een onderwerp weet, hoe meer je beseft hoe weinig je weet. De meeste experts drukken zich dan ook met de grootste voorzichtigheid uit, in graden van waarschijnlijkheid. Wetenschappers komen niet altijd tot dezelfde conclusies. De aanpak van Nederland en België verschilt beduidend, maar beide benaderingen steunen op analyses en adviezen van topexperts. Hoe kan dat? Omdat de materie zo verschrikkelijk complex is en de uitkomsten bijzonder onzeker.

Epidemioloog John Ioannidis wijst erop dat we weinig data hebben over de effecten van social distancing op lange termijn. We spelen allemaal leerling-tovenaar, stelt hij controversieel. Nicholas Christakis, arts en gezondheidssocioloog aan Yale, is wellicht de grootste pleitbezorger van de sluiting van scholen, maar zegt dat zijn inzichten veranderen van dag tot dag. Hier in Australië geven wetenschappers voorlopig het advies scholen nog niet te sluiten.

In tijden van onzekerheid hebben mensen nood aan eenduidige en simpele antwoorden. Toch moeten media zwart-wit berichtgeving vermijden, want dat haalt de geloofwaardigheid en de impact van de genuanceerde expert onderuit. En alstublieft, toon wat nederigheid. Een grafiekje van Twitter kopiëren is geen basis voor kritiek op een beleidsbeslissing die wekenlang voorbereid werd door een leger van experts. Waarvoor hulde!

Lees verder

Gesponsorde inhoud