De laatste Europeaan

Toen ik vorige week in Sjanghai was, vond daar de tweede editie van de China International Import Expo plaats. Het is een kolossaal pr-event, waarbij aan de wijde wereld wordt geëtaleerd welke enorme voordelen handel drijven met China kan bieden.

De centrale gast was Emmanuel Macron, en zelfs de Franse president was onder de indruk. China is vaak overweldigend. De grote groep Nederlandse bedrijfsleiders die ons vergezelde, was op het einde van de week met stomheid geslagen. Dat krijg je als je een land bezoekt dat waarschijnlijk de eerste 21ste-eeuwse technologische natie geworden is, waar schaal en snelheid pijnlijk duidelijk worden in elke hoek, en dat zich in 30 jaar van armoede naar sciencefiction heeft gekatapulteerd. Je voelt er gewoon de wil en capaciteit om een plaats in de wereld te veroveren en zich te handhaven als meest innovatieve natie.

©Robert Clayton

Macron kwam vooral de ‘authentieke Franse wijnen’ en ‘traditionele blauwe schimmelkazen’ aanprijzen, maar in zijn ‘grand speech’ had hij het helemaal niet zo vaak over zijn land. Hij benadrukte vooral de rol van Europa, en dat het als een collectief in dialoog moet gaan met China.

Opmerkelijk, maar het opmerkelijkste was Macrons interview daarna - in Sjanghai en in Parijs - met The Economist, die hem op de cover zette met zijn uitspraak ‘On the edge of a precipice’, vrij vertaald: ‘Europa staat op de rand van de afgrond’. Misschien was het de jetlag, misschien was hij gewoon moe en grumpy of was een van de schimmelkazen hem slecht bevallen, maar zelfs de redactie van The Economist vond Macrons visie vrij ‘apocalyptisch’.

Macron heeft overschot van gelijk. Er is veel meer aan de hand dan een handelsoorlog tussen Amerika en China.

De president heeft overschot van gelijk. Er is veel meer aan de hand dan een handelsoorlog tussen Amerika en China. De VS konden 75 jaar lang vrij makkelijk de status claimen van ‘meest innovatieve natie’, en hebben daardoor ook de toon voor de wereldorde gezet. Die suprematie wordt nu voor het eerst zwaar op de proef gesteld. Wie in de VS de gebrekkige infrastructuur van wegen, bruggen, tunnels of luchthavens heeft gezien, trekt grote ogen op de luchthaven van Shenzhen of Peking, of bij de enorme infrastructuur van hogesnelheidstreinen. Wie in de VS klanten in een supermarkt een cheque ziet uitschrijven en in China iedereen ziet betalen met mobieltjes, weet het wel. En zelfs de nieuwe goden als Facebook en Amazon moeten inzien dat Chinese spelers als Alibaba en Tencent hen lichtjaren vooruit zijn.

Hersendood

Wij hebben ons in Europa in die 75 jaar zelfs niet afgevraagd waar onze alliantie ligt. Zo blij dat de Amerikanen voor ons de oorlog wonnen, dat wij blindelings op hen vertrouwden. Maar zoals Macron opmerkt, is er voor het eerst een Amerikaanse president ‘die het Europese project niet meer steunt’. Als we niet ‘wakker worden’ hebben we ‘onze eigen toekomst niet meer onder controle’. Die roquefort moet echt wel zwaar op zijn maag gelegen hebben. Macrons oplossing is militair. Hij noemt de NAVO hersendood en gelooft heilig dat alleen snel werk maken van een eigen leger Europa kan redden.

Wie in de VS klanten in een supermarkt een cheque ziet uitschrijven en in China iedereen met mobieltjes ziet betalen, weet het wel.

Maar moeten we het continent niet vooral economisch zien te veranderen, en kijken waar we de troeven van Europa kunnen uitspelen? Ik ben de voorbije twee jaar vaak op bezoek geweest bij Volvo in Zweden. Toen Volvo Cars in 2010 werd overgenomen door Geely had bij ons nog niemand van dat Chinese bedrijf gehoord. Toen Ford in zware financiële problemen zat en Volvo moest verkopen, dachten de meesten dat het ‘game over’ was. Geely zou binnen de kortste keren de machines uit de Volvo-fabrieken van Gent en Torslanda halen en ze neerpoten in het diepe Chinese hinterland en er goedkope Volvo-kopietjes mee produceren voor de binnenlandse markt.

Bijna tien jaar later is het totaal omgekeerd: Volvo staat sterker dan ooit en heeft zich ontpopt tot een van de meest toonaangevende merken, ook voor elektrisch en autonoom rijden. Volvo toont aan wat er kan gebeuren als Europese engineering, creativiteit en design zich koppelen aan de schaal en het kapitaal van China. De mensen van Volvo gaven mij een schitterend boek cadeau: ‘How the tiger was unleashed’. Het beschrijft hoe de combinatie van Europa en China veel beter werkt dan die met het autoritaire Amerikaanse Ford.

Ik vind het moeilijk om op 11 november - Wapenstilstand - te moeten denken dat Macron gelijk heeft. Dat we Europa enkel met militaire macht nog voor de afgrond kunnen behoeden. Maar hij heeft wel gelijk dat het twee voor twaalf is, en dat we er economisch alles aan moeten doen om niet verpulverd te worden door twee wereldmachten die links en rechts van ons om wereldheerschappij strijden. De relevantie van Europa hing nooit eerder zo aan een zijden draadje.

Lees verder

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n