In tijden van grote vertwijfeling komen steevast oude, gerecycleerde ideeën weer aan de oppervlakte drijven. Een daarvan is de arbeidsduurvermindering tot de 30-urige week.

Paleis der Natie, door Rik Van Cauwelaert.

Enkele weken voor de verkiezingen van juni 2014 ging Brussels CD&V-minister van Mobiliteit Brigitte Grouwels in het verweer tegen de taxi-app Uber. De minister werd prompt weggelachen als een achterlijke trien die dacht de vooruitgang te kunnen tegenhouden. Folke Lemaitre, de CEO van de start-up Engagor in het Patershol in Gent, kondigde prompt aan het hoofdkwartier van zijn bedrijf te zullen verhuizen naar de Verenigde Staten, vanwege mensen als Grouwels.

Een jaar later lacht niemand meer. Zowel in Amsterdam als in Brussel werden huiszoekingen verricht bij Uber. Die waren niet alleen het gevolg van incidenten met taxichauffeurs die hun inkomen bedreigd zien door de goedkope appdienst. Uber heeft ook de overheid met een nieuwe werkelijkheid geconfronteerd. En die heeft voorlopig geen ander repliek dan op te treden als een Luddiet die een rem wil zetten op de technologische vooruitgang die de tewerkstelling uitholt.

©Knack

In tijden van vertwijfeling, als plots de oude schema’s niet meer blijken te kloppen, worden ook steevast oude ideeën gerecycleerd. Een daarvan is een forse arbeidsduurvermindering, die nu ook door de PS van Elio Di Rupo nog eens wordt opgediept. In ‘De miljonairstaks en zeven andere briljante ideeën om de samenleving te veranderen’, een bundel denkoefeningen van PVDA-voorzitter Peter Mertens en zijn equipe, wordt een hoofdstuk gewijd aan de 30-urige week zonder loonverlies.

De auteurs van het hoofdstuk roepen er John Maynard Keynes bij om hun gelijk te ondersteunen. In 1930 schreef Keynes het bekende essay ‘Economic Possibilities for Our Grandchildren’, waarin hij voorspelde dat we in 2030 amper nog een drietal uur per dag zouden werken. ‘En Keynes was niet gek’, benadrukken de auteurs. Dat laatste betwijfelt niemand. Maar eveneens van Keynes is de uitspraak: ‘Als mijn informatie wijzigt, dan verander ik ook mijn conclusie.’ En de wereld is sinds 1930 wel wat veranderd.

Los van de vaststelling dat de 35-urige week in Frankrijk lang geen overtuigend voorbeeld blijkt, stipte Andreas Tirez eerder deze week in De Tijd fijntjes aan dat de 30-urige week wel eens de ongelijkheid in de hand zou kunnen werken tussen de werknemer en de kapitalist. De columnist werkte met het voorbeeld van een eigenaar van een busbedrijf en een chauffeur. Om de ongelijkheid tussen de twee binnen de perken te houden moet de totale factor productiviteit jaarlijks met 1,2 tot 2 procent toenemen, wat sinds de jaren tachtig in België niet meer werd gehaald, weet Tirez.

In tijden van vertwijfeling, als plots de oude schema’s niet meer blijken te kloppen, worden ook steevast oude ideeën gerecycleerd.

En dat alles op voorwaarde dat er nog een chauffeur aan het stuur zit. Want met de zelfrijdende bus geldt voor hem de nulurenweek. Autospecialisten voorspellen dat tegen 2025 zelfrijdende auto’s in het straatbeeld heel gewoon zullen zijn en dat er tegen 2030 geen andere auto’s meer worden gebouwd. Bij Tesla maken ze zich nu al sterk dat tegen 2020 de eigenaars van een van hun wagen op de achterbank kunnen dutten onderweg naar hun bestemming. Ook General Motors maakt zich sterk dat alle auto’s die in 2017 uit de assemblagefabriek rollen zelfrijdend zullen zijn, zelfs tegen 120 kilometer per uur op de autoweg.

Zalig?

Wat ons terugbrengt bij Uber. Travis Kalanick, de oprichter en CEO van de taxi-app, liet zich onlangs tijdens een van die ICT-jamborees ontvallen meteen te zullen overschakelen op zelfrijdende auto’s, zodra die beschikbaar zijn. Want zonder chauffeur wordt de service nog goedkoper, voegde hij eraan toe.

Volgens de bekende blogger Zack Kanter berekenden ze in Columbia University dat een bedrijf als Uber met een vloot van 9.000 zelfrijdende auto’s alle taxidiensten van New York City overbodig maakt. Beter nog: de passagier zou nooit langer dan 36 seconden op zijn zelfrijdende taxi moeten wachten en via zijn iPhone slechts een halve dollar betalen per afgelegde mijl - dat is iets meer dan anderhalve kilometer. Met een dergelijk gebruikscomfort tegen zo’n lage prijs is het zelfs niet meer interessant om een auto aan te schaffen.

Precies die evolutie zal volgens Kanter en andere trendvoorspellers zo’n 10 miljoen jobs kosten, alleen in de Verenigde Staten. Want als de aankoop van een auto niet langer interessant is, dan zullen de grote merken dat heel snel voelen, als ze al niet ten onder gaan, zoals Kanter aangeeft. Ook voor de tewerkstelling in de transportsector, bij het openbaar vervoer en bij diensten als autoverzekeringen zullen de gevolgen pijnlijk zijn.

Die gevolgen van de robotisering en digitalisering worden door de verdedigers van de 30-urige week snel onder de mat geschoffeld.

Die gevolgen van de robotisering en digitalisering worden door de verdedigers van de 30-urige week snel onder de mat geschoffeld. ‘Als de robot het saaie, repetitieve, moeizame werk overneemt, zouden we ons van geestdodend werk kunnen bevrijden’, staat in het boek van Peter Mertens. ‘Dan kunnen we nieuwe vormen van samen-werken exploreren. Het is een zalig perspectief.’

Die zaligheid zal nog moeten blijken. Want de robotisering en de digitalisering nemen niet alleen het geestdodende werk over. Die fase hebben we overigens al goeddeels achter de rug. En de gevolgen daarvan staan te lezen in de jongste analyse van de armoedecijfers van de federale overheidsdienst Sociale Zekerheid. Daaruit blijkt duidelijk dat het armoederisico bij de laaggeschoolden is gestegen van 19 naar 27 procent. Wat duidt op een steeds breder wordende ongelijkheid in de actieve bevolking tussen laag- en hoogopgeleiden.

Intussen richt de digitalisering ook elders ravage aan. Bij de retailbanken bijvoorbeeld. Het personeelsbestand was daar al fors geslonken als gevolg van de automatisering, maar door de komst van de snelle betaalsystemen zullen de komende jaren nog eens tienduizenden banen verloren gaan. Deutsche bank maakt zich op om helemaal te stoppen met de retailactiviteit. Internetbanken doen dat veel sneller en goedkoper. Al leggen ook die zich nu in toenemende toe op het aanbieden van beleggingen op maat van de klant, wiens consumentenprofiel voor hen geen geheimen meer heeft.

Dat de vakbonden naar het Grondwettelijk Hof stappen tegen de indexsprong is een achterhoedegevecht, terwijl de kern van het probleem, de jobvernietiging, uit het oog wordt verloren.

Als de jongste discussies over de indexsprong en de taxshift al iets duidelijk maakten, dan wel dat het beleid en de sociale partners onvoldoende rekening houden met die evolutie, die bovendien de financiering van de sociale zekerheid op de helling zet. Dat de vakbonden naar het Grondwettelijk Hof stappen tegen de indexsprong is een achterhoedegevecht, terwijl de kern van het probleem, de jobvernietiging, uit het oog wordt verloren.

De sociale partners en de verschillende regeringen in het land kunnen zich best eens buigen over de verregaande gevolgen van de robotisering en de digitalisering van de economische activiteit. Want om die op te vangen is een massieve taxshift nodig. Oude gerecycleerde oplossingen zoals de 30-urige week, hoe fraai die ook klinken, halen weinig uit als die niet overal worden toegepast en gecontroleerd.

Dat geldt zeker voor de vermogensbelasting, waarvan sommigen verwachten dat die de herverdeling zal financieren en de ongelijkheid zal wegwerken. Zelfs Europees is zo’n vermogenstaks moeilijk afdwingbaar met een offshoregebied als de Londense City naast de deur. En nog voor de Europese belastingparadijzen hun deuren hebben gesloten, namen Qatar, Bahrein en andere Golfstaten, en belangrijke financiële centra als Singapore en Hongkong die rol over.

Zoals een gewezen topman van de staalgigant Arcelor het ooit verwoordde: ‘De morele bezwaren die hier tegen ongelijkheid worden gemaakt, worden jammer genoeg elders in de wereld weggelachen.’ Toen Uber-boss Kalanick werd gevraagd wat hij zou zeggen tegen de chauffeurs die door de komst van de zelfrijdende auto werden ontslagen, antwoordde hij: ‘Dat de wereld is veranderd’.

Paleis der Natie is de wekelijkse opiniebijdrage van Rik Van Cauwelaert voor De Tijd.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud