'De VAR is betrouwbaarder en eerlijker. Als dat de dynamiek in het spel verandert, moet je de regels versoepelen'

Professor vakgroep Wiskunde en Data Science van VUB en gespecialiseerd in wiskunde voor digitale toepassingen

De VAR heeft de Belgen op het EK voetbal meermaals parten gespeeld. De video-assistentie, die verweten wordt het plezier uit het spel te halen, is dan ook genadeloos nauwkeurig. Wiskundeprofessor Ann Dooms duikt in de technologie.

Tijdens het EK voetbal, waar we jammer genoeg al uit liggen, kregen we als Belgen meerdere opdoffers te verwerken met dank aan de VAR. Bij drie goals van Romelu Lukaku werd de euforie de kop ingedrukt nadat de Video Assistant Referee de doelpunten had afgekeurd. Met een ongeziene precisie toonden beelden aan dat onze spits met zijn teen en knieschijf buitenspel stond. Een andere grafiek bewees dan weer dat Loïs Openda de bal met de hand had aangeraakt.

Heel wat ploegen ondergingen hetzelfde lot. De VAR krijgt deze competitie dan ook het verwijt het plezier uit het spel te halen.

Advertentie

Smartphones

Dik tien jaar geleden stelde de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond voor het eerst videobeelden voor om scheidsrechters bij te staan in hun beslissingen. Dat idee werd al snel opgepikt door de International Football Association Board, die opperde dat met alle smartphones in het stadion sowieso beeldmateriaal zou opduiken dat beslissingen van de scheidsrechters in twijfel zou trekken. Je kon dus maar beter zelf ook in videobeelden voorzien.

Het systeem werd een eerste keer getest in juli 2016 tijdens een vriendschappelijke wedstrijd tussen PSV en FC Eindhoven. Al snel werd duidelijk dat je ook de toeschouwers de beelden moest laten zien om beslissingen zoals penalty’s te verantwoorden, zonder dat ze al te veel vertraging te veroorzaken. Het WK in 2018 was de eerste competitie die voor elke wedstrijd in een VAR voorzag. Sinds 2019 wordt het systeem ook gebruikt in de Champions League, waarna het ook elders meer en meer zijn intrede deed.

50
positiebepalingen per seconde
De Hawk-Eye Technology bepaalt 50 keer per seconde de positie van de bal en van de 22 spelers.

Over de jaren heen, gelijklopend met de stijgende rekenkracht, kwamen er extra camera’s en bijbehorende algoritmes aan te pas die de beelden automatisch analyseren. In 2022 deed ook de Hawk-Eye Technology van Sony zijn intrede. Dat systeem gebruikt tien à twaalf gespecialiseerde camera’s gemonteerd onder het dak van het stadion om 50 keer per seconde de positie van de bal en van de 22 spelers te bepalen via triangulatie, een meetkundige berekening waarmee je drie ruimtecoördinaten als snijpunten van lijnen kan berekenen voor 29 welgekozen punten op het lichaam van een speler.

Advertentie

Stokmannetje

Onderzoekers van onder andere het MIT en de ETH Zürich valideerden in testfases uitgebreid de berekende resultaten. Met de gedetecteerde punten kan de speler voorgesteld worden als een ‘stokmannetje’, waardoor je hem gemakkelijker realtime kan volgen en omzetten in een virtuele voorstelling. Met dat 3D-model kan je de situatie nauwkeurig nabouwen, wat toelaat het beste oogpunt te tonen, ontdaan van andere spelers die mogelijk het zicht belemmeren.

Aan de hand van 29 welgekozen punten op het lichaam van een speler kan hij omgezet worden in een virtuele voorstelling.

Die locatie-informatie van de bal en spelers volstaat niet om een situatie correct te beoordelen, omdat je nog geen accuraat zicht hebt op waar en wanneer de bal wordt beroerd. Onderzoek van de Universiteit van Bath in 2022 wees uit dat de mens dat niet heel precies kan opmaken uit beelden die je heen en weer kan spoelen, zelfs niet als die voorzien zijn van referentielijnen.

Om dat moment zo nauwkeurig mogelijk vast te stellen, maakt de VAR gebruik van een bewegingssensor of ‘snickometer’ van het Duitse bedrijf Kinexon in de connected ball van Adidas. Die bal, die al werd gebruikt tijdens het WK in Qatar, registreert alle aanrakingen met precieze locatie-informatie a rato van 500 metingen per seconde. Het is een huzarenstuk om die krachtmetingen en alle locatie-informatie te kalibreren op het veld en onderling te synchroniseren tot op 1 miljoenste van een seconde. De foutenmarge op de posities zou minder dan enkele centimeters en milliseconden bedragen.

Hoewel de VAR-informatie met een kleine onzekerheid komt, is de nauwkeurigheid vele malen hoger dan die van de menselijke waarneming.

Semi-automatisch

Met al die data kan je automatisch, met louter software, checken of een doelpunt geldig is (met nog eens zeven extra camera’s per doel), of de bal met de handen werd aangeraakt of dat een speler buitenspel staat. De Semi-Automated Offside Technology (SAOT) kan automatisch een verticaal ‘buitenspelvlak’ trekken evenwijdig met het doel door het verste relevante punt van de laatste tegenstander heen. Je kan dan wiskundig controleren of positiepunten van de aanvaller, zoals hoofd, knie of voet, zich voorbij dat vlak bevinden. Voorlopig moet de scheidsrechter wel nog zelf beslissen of de buitenspelspeler actief deelnam aan het spel, vandaar het woord ‘semi’.

Een teen en een knieschijf buitenspel? Jammer voor Romelu Lukaku, maar het volstaat voor de technologie.

Hoewel die informatie dus met een kleine onzekerheid komt, is de nauwkeurigheid vele malen hoger dan die van de menselijke waarneming, wat resulteert in betrouwbaardere en dus eerlijkere beslissingen op het veld. Als dat de dynamiek in het spel verandert, moet je misschien de regels wat versoepelen. Indien niet, zal het ook niet lang meer duren tot de scheidsrechter zelf buitenspel komt te staan.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.