Democratische aantrekkingskracht in tijden van Trump

Ian Bremmer

China wordt steeds sterker en ‘sterke mannen’ regeren democratieën als India, Turkije, Brazilië en elders. Het populisme blijft maar groeien. Verdwijnt de democratie?

De verharde houding van veel landen tegenover Donald Trump en zijn Verenigde Staten doet vragen rijzen over de toekomst van de democratie. Maar als we die sentimenten wereldwijd ten overstaan van de VS van nabij onderzoeken, komen we tot opmerkelijke vaststellingen. Het verschil tussen Japan en China spreekt boekdelen.

De Amerikaanse president bezocht onlangs Japan en werd daar met grote honneurs ontvangen, inclusief rode lopers, een sumogevecht en de eer om als eerste staatshoofd door de nieuwe Japanse keizer ontvangen te worden. Tegelijkertijd vechten de VS en China een echte handelsoorlog uit. De tariefheffingen op 200 miljard dollar aan Chinese goederen gaan van kracht en China koopt niet langer sojabonen bij boeren in de VS. Als antwoord op de Amerikaanse aanval op telecomreus Huawei dreigt China de export van zeldzame aardmetalen, die noodzakelijk zijn in de techsector, stop te zetten.

Japan is een democratie en een bondgenoot van de Verenigde Staten. China is een politiestaat. President Xi Jinping blijft zijn macht versterken in de Chinese Communistische Partij, die een monopolie heeft over de binnenlandse politiek. De economische hervormingen door die partij hebben miljoenen Chinese burgers uit de armoede gehaald, zelfs als ze niet dezelfde rechten en vrijheden hebben als de burgers in Japan of andere democratieën.

Hoogste achting

Welk land heeft nu de hoogste achting voor de VS en hun politiek systeem? Uit een recent internationaal onderzoek, besteld door de Eurasia Group Foundation, bleek dat drie Japanners op vier negatief waren over de ‘Amerikaanse opvatting van democratie’. Een meerderheid van de Japanners wilde ook dat hun ‘regeringsvorm minder zou lijken op die van de VS’ over de komende twintig jaar.

Bij de Chinezen was dat net omgekeerd. Een grote meerderheid wil dat de regering meer gaat lijken op die van de Verenigde Staten, heeft een positieve kijk op de VS en staat positief tegenover de Amerikaanse opvattingen van democratie. Volgens een rangschikking van beste regeringen kwamen de VS op de tweede plek uit, na China. De VS waren bij de Chinezen tweemaal zo populair als het Verenigd Koninkrijk en driemaal populairder dan Rusland of Frankrijk.

Conclusie: de publieke opinie over een land wordt niet direct en voorspelbaar beïnvloed door de buitenlandse politiek van dat land.

Een grote meerderheid van de Chinezen wil dat hun regering meer gaat lijken op die van de VS.

De Japanse regering mag dan dankbaar zijn voor de veiligheidsgaranties die de VS bieden, zelfs als de bewoners van het eiland Okinawa een burgemeester verkozen hebben die beloofde de Amerikaanse basis van het eiland te verwijderen. De Chinese leider kan tegenmaatregelen nemen voor de Amerikaanse handelstarieven, zelfs als de bevolking verlangt naar meer politieke vrijheden op zijn Amerikaans.

Dat schijnt de Chinese overheid te begrijpen. Ze doet een gerichte inspanning om het publiek bewust te maken van de economische confrontatie. Het Chinese filmkanaal CCTV-6 toont films over de weerstand tegen wat de Chinese overheid ziet als Amerikaanse agressie, inclusief een reeks films over de Koreaanse oorlog. Een staatsuitgeverij publiceert een verzameling van toespraken van Mao uit 1938, die een antwoord waren op de Japanse invasie. Uiteindelijk konden de Chinezen de Japanners terugdrijven. Het onderzoek toont aan dat die inspanningen om het beeld van de VS te wijzigen een beperkte invloed kunnen hebben, maar dat ze niet volstaan om de vraag naar grotere politieke vrijheid en grotere verantwoordelijkheid te stillen.

Uitdagingen

De liberale democratieën kennen een hele reeks uitdagingen, maar het rapport geeft aan dat de ondervraagde mensen een onderscheid maken tussen het Amerikaanse regeringsbeleid en de principes van individuele rechten en vrijheden die de Amerikaanse democratie biedt. Dat geldt zeker voor Azië. De democratische instellingen en de allianties die de democratie beschermen, krijgen een gezonde kritische evaluatie. En mensen zien hun bestaan sterk verbeteren in een totaal andere politieke omgeving, zoals in China.

Maar het menselijk verlangen naar individuele vrijheid, die centraal staat in een liberale democratie, leeft in vele vormen in verschillende politieke culturen. De sterke mannen van deze wereld kunnen dat waarschijnlijk niet veranderen.

Lees verder

Tijd Connect