Digitale slavendrijver

Frederik Anseel

Uber is één van de meest geliefde maar ook meest verguisde technologiebedrijven. Net voor het jaareinde verloor Uber in Brussel en Londen rechtszaken die het zakenmodel onderuit kunnen halen. Maak je echter geen illusies. Uber is slechts het topje van de ijsberg.

©RV DOC

De uitdrukking ‘working for the man’ werd in een songtitel onsterfelijk gemaakt door Roy Orbison. 'Working for the man' staat voor het uitvoeren van afstompend, uitzichtloos werk in opdracht van een harteloze slavendrijver of organisatie. Die 'man' had vroeger nog een naam en gezicht. In de toekomst beschrijven we dit soort werk misschien als ‘working for the app’.

Voorlopig valt het best mee met de Uberisatie van werk. Maar dit is wel het moment voor een aangepast wettelijk kader

In de gig-economie zijn medewerkers immers geen medewerkers meer, maar gewoon werkers. Ze zijn niet in loondienst, maar zelfstandige 'micro-ondernemers' die betaald worden per 'gig', zeg maar per taak, die ze succesvol opleveren. Via digitale technologie is het makkelijker om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen, waardoor een organisatie met vaste werknemers niet langer nodig is. Uber is het meest gekende voorbeeld. Iemand heeft een ritje nodig, iemand anders is bereid daarvoor te zorgen. Het Uber-algoritme brengt ze bij elkaar aan de marktprijs van het moment, met natuurlijk een fiks surplus voor Uber zelf.

Chauffeur

In Brussel gaat de rechtszaak om het overtreden van de lokale regelgeving voor taxichauffeurs. In Londen is de rechtszaak fundamenteler. Is de Uber-chauffeur een werknemer? Sommigen zeggen nee. De chauffeurs zijn immers vrij om zelf te kiezen waar, wanneer en hoe lang ze werken. Er is geen enkel probleem als een chauffeur besluit om Uber een paar dagen links te laten liggen om ergens anders te werken. Anderen stellen dat een Uber-chauffeur wel een werknemer is. Hij kan zelf geen prijzen onderhandelen voor zijn werk en om te mogen rijden moet een chauffeur voldoen aan specifieke Uber-voorwaarden. Als je een aantal slechte ratings haalt of de regels overtreedt, lig je eruit.

Toen het UberEats-algoritme in Londen zonder aankondiging de prijzen voor de levering van maaltijden verlaagde, wilden enkele koeriers in opstand komen. Maar hoe kom je in opstand tegen een algoritme?

Het Uber-principe is op korte tijd te populair gebleken om nog te verbieden. Concurrenten schieten als paddenstoelen uit de grond. De precaire arbeidsomstandigheden van micro-werkers in de gig-economie zijn echter een probleem. Er is geen wettelijk kader voor de micro-werkers, geen onderhandelingsruimte over arbeidsvoorwaarden, geen pensioenopbouw. Het algoritme beslist wie werkt en tegen welke prijs. Toen het Uber Eats-algoritme in Londen zonder aankondiging de prijzen voor de levering van maaltijden verlaagde, wilden enkele koeriers in opstand komen. Maar hoe kom je in opstand tegen een algoritme? Het is moeilijk staken als je je collega's niet kent. Een slimme koerier opende zijn app voor het Ubergebouw en begon massaal pizza's te bestellen - als klant. Binnen de kortste keren daagden tientallen collega-koeriers op met een pizzalevering. Toen ze verbouwereerd geïnformeerd werden over de actie, legden ze ook prompt het werk neer.

Opgesplitst

Uber tegenhouden heeft geen zin. Niet gehinderd door landsgrenzen organiseren een groeiend aantal digitale platformen marktplaatsen waar mensen in competitie gaan met elkaar om tegen betaling werk op te knappen. Internationaal is Amazon Turk met zo'n 500.000 micro-werkers momenteel het bekendste platform. Je kan er allerhande opdrachten kwijt, HITs genaamd, Human Intelligence Tasks. Deze worden per opbod door Turkers, de microwerkers, opgeknapt. De Uberisatie van werk is niet enkel weggelegd voor afstompende taakjes: het kan gaan om hooggekwalificeerd programmeerwerk, maar er zijn bijvoorbeeld ook apps voor een instant virtueel doktersbezoek. Een dystopisch toekomstbeeld dreigt waar geen jobs of loopbanen meer bestaan, maar arbeid opgesplitst wordt in de meest eenvoudige deeltaken die aan de goedkoopste prijs op een globale markt worden verkocht.

Onze prioriteit moet zijn om ook de gezondheid en sociale bescherming van werkers in de gig-economie te verzekeren, zonder daarom digitale innovatie zelf te willen tegenhouden

Geen paniek. De gig-economie zal de gewone arbeidsmarkt niet snel overnemen. Recente schattingen in de VS tonen aan dat het voorlopig best meevalt met die Uberisatie van werk. Nu is echter wel het moment om een aangepast wettelijk kader voor de gig economie te ontwikkelen. Digitale platformen brengen onmiskenbaar innovatie. We hebben de neiging om innovatieve vormen van arbeid te willen indelen in bestaande wettelijke hokjes. Dat slaat meestal als een tang op een varken. Ja, digitale platformen lijken bedreigend omdat ze onze gevestigde opvattingen over werk in vraag stellen. Onze prioriteit moet echter zijn om ook de gezondheid en sociale bescherming van werkers in de gig-economie te verzekeren, zonder daarom digitale innovatie zelf te willen tegenhouden. Ziedaar, een leuke uitdaging voor 2019.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content