Politicoloog

Zonder een rechtvaardige, verantwoordelijke maar vooral ook efficiënte overheid zal aan de drang naar belastingontwijking niets veranderen.

Uit een recente peiling van de RTBF blijkt dat een kwart van de Belgen onze parlementaire democratie ziet als een last en niet als een essentiële meerwaarde. De roep om de sterke man en de centralisatie van macht groeit gestaag uit de frustratie met onze dramademocratie. Het mag niet verbazen dat uit de jongste Eurobarometer blijkt dat het vertrouwen van de Belgen in hun politieke instellingen blijft dalen. De zaken-El Kaouakibi en -Pinxten maken de Vlaamse doorsneebelastingbetaler ronduit furieus.

Onze energiefactuur correleert perfect met de complexe gelaagdheid van dit land, dat koppig weigert te hervormen uit schrik voor financiële repercussies en de wijziging van de politieke status quo.

Voor een klein land hebben we te veel parlementen, volksvertegenwoordigers en ministers en leidt de vaak onlogische verdeling van de bevoegdheden tot absurde en frustrerende situaties. Anderzijds jaagt de soms gewoonweg lamentabele kwaliteit van het beleid en de onverantwoordelijkheid van sommige (ex-)gezagsdragers, zoals bijvoorbeeld in de zaak-3M, de kiezer de gordijnen in.

Het feit dat onze energiefactuur een nauwelijks verholen tweede aanslagbiljet is vreet aan de geloofwaardigheid van de beleidsmakers, die elkaar schaamteloos met de vinger wijzen. Die factuur correleert perfect met de complexe gelaagdheid van dit land, dat koppig weigert te hervormen uit schrik voor financiële repercussies en de wijziging van de politieke status quo.

Voeg daar, als zure kers op de taart, een zoveelste episode aan toe in een lange reeks internationale onthullingen, waaruit blijkt dat wie veel geld heeft en slim genoeg is er ook echt alles aan zal doen om zo weinig mogelijk af te dragen aan de schatkist.

Moraal

Wie belastingen ontwijkt, zoekt doorgaans naar perfect legale constructies om dat mogelijk te maken. Moraal botst dan frontaal met legaliteit. Zonder een rechtvaardige, verantwoordelijke maar vooral ook efficiënte overheid zal aan die drang naar belastingontwijking niets veranderen. Hebzucht is onuitroeibaar. Burgerzin is vluchtig van aard en verdampt even snel als het vertrouwen in het systeem.

Hebzucht is onuitroeibaar. Burgerzin is vluchtig van aard en verdampt even snel als het vertrouwen in het systeem.

Hoe ziet een rechtvaardige samenleving er eigenlijk uit? Een gedachte-experiment van John Rawls laat ons daarover nadenken. We vertrekken vanuit een situatie waarin we vlak voor onze geboorte niet weten of we in een rijk of arm gezin terechtkomen. Onze toekomst zit als het ware verborgen achter een sluier van onwetendheid. We zijn wel in staat tot bewust, rationeel denken. Alleen vanuit die denkbeeldige situatie kunnen we eerlijk en objectief antwoorden op de vraag hoe een rechtvaardige samenleving eruit moet zien.

De oefening verplicht ons niet te vertrekken vanuit een geprivilegieerde situatie, maar het leven eerder als een loterij te benaderen. Zou je je kans wagen en het risico lopen om geboren te worden in armoede of onvrijheid? Wellicht niet. Je zou eisen dat de regels van het spel compleet herzien worden, net om armoede en onvrijheid te vermijden. Je zou op zijn minst uitstekende scholen eisen, een duurzaam systeem van sociale zekerheid, een rechtvaardig en toegankelijk gerechtelijk systeem en degelijke huisvesting voor iedereen.

Vrijbuiter

Je zou eisen dat iedereen naar draagkracht zou bijdragen om de staat te voorzien van voldoende middelen. Je zou een politiek systeem bedenken dat eenvoudig maar doeltreffend is. Een systeem dat het vrijbuiterprobleem efficiënt aanpakt. De vrijbuiter parasiteert en teert op de anderen, die wel betalen en zich inspannen om een goed of dienst te verzekeren. De vrijbuiter stelt zich de vraag: Waarom zou ik ergens voor betalen, als ik toch kan profiteren en de kans om ervan uitgesloten te worden bijna nihil is?

Een democratie is maar zo sterk als haar vermogen om de burgers te doen geloven in haar daadkracht.

Een democratie is maar zo sterk als haar vermogen om de burgers te doen geloven in haar daadkracht. Belastingen zijn nooit een doel op zich maar een middel om die rechtvaardige samenleving mogelijk te maken. Wie zich uit hebzucht bewust onttrekt aan die burgerplicht, versnelt de erosie van het vertrouwen in het systeem. Inciviek gedrag, zoals rijkelijk gedocumenteerd in de Swiss Leaks, de Lux Leaks, de Paradise Papers, de Panama Papers en nu de Pandora Papers, moet slim en kordaat aangepakt worden. Wie kiest voor de status quo opent echt de doos van Pandora en zal het wantrouwen in de democratie alleen maar doen toenemen, met alle gevolgen van dien.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud