Duits verkiezingsspektakel

Hoofdeconoom ING Duitsland

Of dit een economisch topjaar wordt, is na de eerste dagen allesbehalve zeker. Maar een Duits superverkiezingsjaar wordt het zeker.

De Amerikanen hebben hun 'Super Tuesday', de Duitsers hebben af en toe 'Super Wahljahren'. Met dank aan het federalisme zijn er elk jaar in een of meer van de 16 deelstaten verkiezingen en dus bijltjesdagen.

Dit jaar is een echt topjaar. Na veel uitstel kiest de CDU volgende week eindelijk haar nieuwe partijleider. Daarna volgen vier deelstaatverkiezingen in het voorjaar en samen met de nationale verkiezingen in september nog eens twee deelstaatverkiezingen.

In een jaar met bondsdagverkiezingen, zoals nu, is er maar één soort verkiezingen en gaat eigenlijk alles over Berlijn.

Bij deelstaatverkiezingen kan het verkeren in Duitsland. Soms rekent de kiezer af met de politiek in Berlijn, soms worden de verkiezingen volledig bepaald door regionale thema’s en politici. In een jaar met bondsdagverkiezingen, zoals nu, is er maar één soort verkiezingen en gaat eigenlijk alles over Berlijn.

In maart 2017 eindigde de opmars van kanselierskandidaat Martin Schulz (SPD) dramatisch. Schulz had na zijn nominatie in januari 2017 enorm de wind mee in alle peilingen, tot zijn partij in het kleine Saarland flink verloor en enkele weken later in Noord-Rijnland-Westfalen zelfs uit de regering werd gestemd. Het winnaarsimago was weg en kwam nooit meer terug.

Iowa-variant

Bijna elke nationale verkiezing sinds de jaren 60 laat zulke voorbeelden zien. Bondsdagverkiezingen worden bijna altijd al bij de deelstaatverkiezingen in het voorjaar beslist. Het is de Duitse variant van Iowa, waar steeds de aftrap wordt gegeven voor de Amerikaanse voorverkiezingen in de race naar het presidentschap. De spindokters van de partijen weten dat die deelstaatverkiezingen de nationale campagnes een onverwachte draai en dynamiek geven, de behoefte aan verandering aanwakkeren, of juist niet. Het zijn ‘Stimmungstests' en 'Stimmungskiller’ (gevoelstemperatuurmeters).

Gelukkig zal het afscheid van Angela Merkel merkelijk stiller en minder spectaculair zijn dan dat van Donald Trump.

Dit voorjaar zal de aandacht vooral gaan naar de verkiezingen in Baden-Württemberg, met een mogelijke herverkiezing van de Groene minister-president Winfried Kretschmann. De stille hoop van de Groenen om dit jaar de grootste partij van het land te worden kan hier worden gemaakt of gebroken. In Rijnland-Palts staat minister-president Malu Dreyer (SPD) voor een herverkiezing. Het is misschien de laatste kans voor de SPD om zich te herpakken.

De ongeschreven wet van de deelstaatverkiezingen verklaart waarom de strijd om het CDU-partijleiderschap volgende week waarschijnlijk nog een staartje krijgt. Er is een grote kans dat de christendemocraten Merkels opvolger pas na de deelstaatverkiezingen tot leider kronen. Juist om hem - er is geen vrouwelijke kandidaat - niet te verbranden eer de wedstrijd goed en wel begint. Dat is de les van de biografie van Martin Schulz.

Het is misschien niet het mediaspektakel uit de VS, maar nu daar hopelijk in twee weken het circus zal zijn voorbijgetrokken, dient de Duitse politiek zich aan als een interessante opvolger. En gelukkig zal het afscheid van Angela Merkel merkelijk stiller en minder spectaculair zijn dan dat van Donald Trump.

Carsten Brzeski

Hoofdeconoom ING Duitsland

Lees verder

Gesponsorde inhoud