Ecologisch kolonialisme

Hind Fraihi

Als er iets te leren valt uit het nakende debacle van de brexit, is het wel dat een deel van de Britse elite nog altijd in een neokoloniaal tijdsbeeld leeft. Een comfortabele maar nostalgische bubbel die maakt dat heren als Boris Johnson en Jacob Rees-Mogg, om maar de bekendste van de hardline brexiteers te noemen, werkelijk geloven dat het Britse imperium nog altijd over de golven heerst. En dat groeiende economische machten als India en Nigeria (niet toevallig ex-kolonies) staan aan te schuiven om de slabakkende economie van de voormalige kolonisator uit de rode cijfers te halen door snel voordelige handelsakkoorden te sluiten. Het zal hard ontwaken zijn als die bubbel wordt doorprikt.

Maar het zijn niet louter Britse politici die de wereld beschouwen als hun persoonlijke speeltuin. Europa heeft in de loop van enkele eeuwen tijd zowat de hele wereld, op een handvol landen na, al dan niet hardhandig onder zijn invloedssfeer gebracht. En dat laat zijn sporen na in het denken van de volledige Europese elite. Het oude continent heeft er nog altijd een handje van weg zijn wil op te leggen aan de rest van de wereld . Europa deinst er ook niet voor terug voordeeltjes te halen uit zijn historische voorsprong, die vaak betaald is met rijkdommen vergaard uit de exploitatie van de kolonies.

De wereld heeft dringend een Green Deal nodig. Maar die moet dan wel eerlijk zijn.

De Verenigde Staten zien zichzelf graag als de politieman die de wereld met (het dreigement van) geweld ‘een veilige plek’ maakt. Europa’s rol is gelaagder: schoonmoeder, deurwaarder, rover en ordehandhaver tegelijk. Onder het mom van democratie en vrijhandel bemoeit het zich nog steeds verregaand met de interne keuken van de voormalige wingewesten. Uiteraard altijd met het eigenbelang voor ogen. Tot voor kort vertaalde zich dat vooral in de occasionele interventie om een foute dictator uit het zadel te lichten. Of neem nu Frankrijk, dat met het excuus van ‘koloniale schuld’ zowat 80 procent van de nationale reserves van 14 Afrikaanse landen onder zijn beheer houdt.

Klimaatverandering

Met de stijgende aandacht voor de klimaatverandering komt een nieuw terrein open te liggen voor Europese interventies - je zou het ecologisch kolonialisme kunnen noemen. Het komt er in grote lijnen op neer dat Europa de klimaatdoelstellingen voor een deel probeert te behalen door ze af te schuiven op het arme(re) deel van de wereld. Vaak gaat die politiek gepaard met gezondheidsrisico’s voor de plaatselijke bevolking of fnuiking van de lokale economie.

Het frappantste voorbeeld blijft de gewoonte gevaarlijk, giftig en moeilijk recycleerbaar afval te exporteren naar andere landen. Zo transporteert Groot-Brittannië maandelijks duizenden tonnen gebruikte autobanden naar India. Daar worden ze omgezet in zware industriële brandstof, via een hoogst vervuilend proces dat vaak een giftige mix van zware metalen, benzeen en dioxines vrijmaakt. Het is niet toevallig dat India een van de meest vervuilende industrieën heeft. Maar gelukkig blijft onze achtertuin wel schoon.

Het frappantste voorbeeld blijft de gewoonte gevaarlijk, giftig en moeilijk recycleerbaar afval te exporteren naar andere landen.

Andere vormen zijn subtieler. In 2014 kwam aan het licht dat Noorse firma’s uitgestrekte stukken land kochten in onder meer Oeganda, Tanzania en Mozambique. Die lieten ze dan braak liggen om hun eigen CO2-uitstoot te compenseren. Die praktijk nam zulke grote proporties aan dat ze leidde tot voedselschaarste. Of wat te denken van de solar farms in Marokko, Tunesië en Egypte? Op zich klinkt het schitterend: de overvloed aan zonlicht in Noord-Afrika kan eindelijk worden omgezet in klinkende munt door zonne-energie te verkopen aan Europa. Maar hoe eerlijk is dat als je weet dat in de sub-Sahara slechts 35 procent van de gezinnen toegang heeft tot elektriciteit?

De wereld heeft dringend een Green Deal nodig. Maar die moet dan wel eerlijk zijn. Niet alleen voor de gele hesjes, maar ook voor de miljoenen Afrikanen, Aziaten en Zuid-Amerikanen. Europa kan niet langer doen alsof de wereld zijn wingewest is en moet zijn groene oplossingen zoeken binnen de eigen grenzen.

Lees verder

Tijd Connect