Eeuwigheidsclausule

Angela Merkel die warme gevoelens heeft voor Donald Trump, dat zal niet vaak gebeuren. Maar de laatste dagen is bij haar mogelijk toch een vluchtig gevoel van gedeelde smart opgekomen.

©Sofie Van Hoof

De strijd tussen de federale regering en de deelstaten wordt in Duitsland niet zo openlijk uitgevochten als in de Verenigde Staten, maar het wapengekletter is wel te horen. Bij het prille begin van de coronacrisis lieten de deelstaten met uiteenlopende en soms tegenstrijdige maatregelen hun daadkracht zien. Toen het pandemisch vuur Duitsland na aan de schenen kwam, stond Merkel er - zoals ze er bij eerdere crisismomenten stond - en werd de crisisbestrijding een 'Chefsache'. Nu Duitsland de lockdownmaatregelen probeert te versoepelen, lijkt Merkel het heft uit handen te worden genomen. De crisis is voor Berlijn, de versoepeling voor de deelstaten.

Gezondheid en bescherming tegen infectieziekten zijn bevoegdheden van de deelstaten. Lastig is dat ziektekiemen en zieke mensen zich niet door grenzen laten tegenhouden. Dat Merkel ingreep en eenheid in de wirwar van coronamaatregelen bracht, leidde tot een gevoel van opluchting. Met kleine verschillen tussen de deelstaten, was Duitsland even één. Merkel op haar best.

Er leek een verlangen op te komen naar een centrale staat. Zulke gevoelens zijn in Duitsland omstreden.

Komt het door het beleid, door de ervaren hand van Merkel, door het grote aantal bedden op intensieve zorg of de Duitse ordelijkheid? Duitsland lijkt deze crisis relatief goed te doorstaan, zeker in vergelijking met andere landen. Helaas heerst inmiddels steeds meer verdeeldheid en klinken steeds meer kritische en zelfs sceptische stemmen. In alle eerlijkheid: die discussie is alleen maar mogelijk omdat Duitsland daadkrachtig was, niet ondanks de daadkracht. Enkele weken geleden noemde Merkel dit 'Öffnungsdiskussionsorgien', orgiën van discussies over de versoepelingen. Inmiddels zit ze midden in de herrie, of beter: staat ze naast de schreeuwende deelstaatpresidenten en zwijgt ze.

Waarom? De volgende nationale verkiezingen werpen hun schaduw vooruit, waardoor Kanzler-wannabe's de gelegenheid te baat nemen zich als leider te profileren. Maar er is nog iets anders aan de hand. De efficiëntie van een centrale visie en leiding vanuit Berlijn heeft mensen aan het denken gezet. Is het niet handig om gezondheid een federale bevoegdheid te maken? Om een gezamenlijk beleid voor inkoop van medisch materiaal op te zetten? Minister van Volksgezondheid Jens Spahn (CDU) toonde zich er klaar voor.

Het verlangen naar een centrale staat leek te groeien. Zulke gevoelens zijn in Duitsland omstreden. De eenheidsstaat met centrum Berlijn roept herinneringen op. Wegens die herinneringen staat sinds 1949 de federatie als staatsvorm in de grondwet gebeiteld, onveranderbaar met eeuwigheidsgarantie - 'Ewigkeitsklausel'. Een vijand van buitenaf verenigt de Duitsers heel even. Maar daarna veert de wet - tot opluchting van de vele minister-presidenten in de deelstaten - weer terug naar de eeuwigheid. Een verdeeld Duitsland, en een vingerwijzing voor Europa.

Lees verder

Gesponsorde inhoud