Fascistische olifant

Hoofdeconoom ING Duitsland

Alternative für Deutschland (AfD) is en blijft onverminderd populair. De verkiezingen in de Duitse deelstaten Brandenburg en Saksen lieten een grote zetelwinst voor de extreemrechtse partij zien. Niet omdat de leiders oratorisch erg begaafd zijn, wel om waar de partij voor staat: de afkeer voor verandering, een nostalgie naar het verleden, het verongelijkte (en soms ook terechte) gevoel achtergesteld te zijn, en het idee van superioriteit.

Niemand praat graag over AfD, niemand geeft toe erop te stemmen. AfD is de olifant in de kamer. Sinds het begin van haar eerste verschijning weet geen enkele andere partij hoe ze met het populistische fenomeen moet omgaan.

Een cordon sanitaire was de eerste reactie. Negeren, niet over praten, niet mee praten en zeker niet in discussie mee gaan. Maar de olifant bleef staan en ging zitten, op steeds meer stoelen. Langzaam begon het overal naar olifant te ruiken.

Een tweede reactie was dat andere partijen, zoals Die Linke, probeerden de extreemrechtse olifant te verdrijven door zelf extremere ideeën te poneren en een radicalere achterban te zoeken. Maar de olifant bleek niet te kopiëren. De achterban van Die Linke in Oost-Duitsland stemt nu zelfs op AfD.

Een derde reactie was de verkettering van AfD, het wegzetten van het gedachtegoed als nationaalsocialistisch en de achterban als achtergebleven nationalisten met een slecht geheugen voor geschiedenis. Dat AfD juist in de Oost-Duitse deelstaten populair is en de politici met de laatdunkende uitspraken uit het westelijke deel komen, helpt niet.

AfD plet straks bij de stoelendans andere politieke partijen, gaat bij ze op de schoot zitten of verdwijnt in een diep bruin gat

De CDU (christendemocraten) en de SPD (sociaaldemocraten) zijn nog steeds vooral met zichzelf bezig. Stemmenverlies zoals afgelopen weekend wordt zelfs gevierd, zolang men (nipt) voor AfD blijft. Maar een strategie voor hoe met de partij om te gaan ontbreekt nog altijd. Intussen maakt de gematigde AfD-vleugel vooral de CDU avances en biedt hij zich stilletjes aan als een mogelijke coalitiepartner. Op dit moment is dat nog een no-go. Zeker omdat vooral de Oost-Duitse AfD een zeer actieve fascistische vleugel omvat. Die doet het Duitse rijk af als ‘een vogelpoepje op de Duitse geschiedenis’, en stelt dat Duitsland weer ‘trots moet zijn op de Wehrmacht’. Aan de andere kant is nietsdoen en alleen maar toekijken ook geen optie.

Twee opties blijven nog over: AfD regeringsverantwoordelijkheid aanbieden of AfD in een nog rechtsere hoek drukken, tot de ballon hopelijk uiteenspat.

Een regeringsdeelname kan de onuitvoerbaarheid van het gedachtegoed en de onverantwoordelijkheid van de partij voor de eigen fans zichtbaar maken. Door een coalitie te weigeren, duwen de andere partijen AfD steeds verder de pijnlijke extremen in. Maar door ze wel aan te bieden, slapen de oude partijen met de duivel. Een onmogelijk dilemma. Maar zwijgen en negeren helpt niet langer.

De olifant plet straks bij de stoelendans enkele andere partijen, gaat bij ze op de schoot zitten of verdwijnt in een diep bruin gat.

Lees verder

Gesponsorde inhoud