Onderzoeksjournaliste

Extreemrechts zit diep in ons alledaags maatschappelijk weefsel.

Wie zijn de feniksen van extreemrechts? Wat beweegt hen? Wat beroert hen? De as waait op, maar vanwaar komt de wind? Die vragen stelden de fotograaf Bas Bogaerts en ik in ons boek ‘Achter het schild van extreemrechts’, dat dit voorjaar verscheen. Gie Goris, de voormalige hoofdredacteur van MO* Magazine, stelt op sociale media dat onze vragen een profetisch gehalte hadden in het licht van de betoging tegen de coronamaatregelen op 21 november. ‘De succesvolle manifestatie werd immers (mee) opgezet door Feniks, een recente scheut aan de Schild & Vrienden-boom.’

Bas en ik vatten onze queeste naar de feniksen samen in een woord: wederopstanding. Er was voor ons onderzoek voldoende reden om de verkiezingen van 2018 en 2019 als een ijkpunt te zien. We verwoorden het in ons boek als een point of return. ‘Het moment van een genesis, een nieuw begin, want uiterst rechts kon iedereen zijn, hij of zij moest alleen nog geboren worden. Born again.’

De herborenen herrijzen uit de as, als het ware ritueel gezalfd en schoongewassen door gladde politieke marketing. ‘In het badwater drijven alleen nog restanten van het archetypische beeld van de gewezen Vlaams Blokker: marginaal de dagen slijtend aan een bruine toog. Die restjes liepen stilaan weg in het afvoerputje, naar een vergeten verleden, dat plaatsmaakt voor een smeulend vuur in de ondergrondse lagen. Wat we zien, zijn slechts sintels die uitgespuwd worden door een vulkaan van verkiezingen en protestmarsen.’

Rond een partij valt een cordon te trekken, maar rond kiezers niet. En vooral niet als die kiezers een bont amalgaam vormen.

Zulke sintels zagen we op de manifestatie tegen de coronamaatregelen. Het was dan nog maar het topje van proper en verscholen ultrarechts, want feniksen zijn overal onder ons. Ze staan in het onderwijs, voor de klas. Ze staan als arts in het operatiekwartier. Werken in de zorg, aan een ziekbed of in de opvangplaats van jouw kind. Ze werken als treinconducteur en zijn aan de slag bij een ziekenfonds dat behoort tot een voor hen vijandige ideologie. Feniksen staan iedere dag aan onze zijde, verbaast het ons dan als ze meestappen in een betoging? Verbaast het ons dan als ze een van de voortrekkers zijn van een manifestatie? Terwijl ze in het dagelijks leven voortrekker zijn in een zorginstelling, een vereniging of een school.

Keuze

Met andere woorden, wanneer stap je niet mee met extreemrechts? Sterker nog, hebben we nog een keuze? Extreemrechts zit, in tegenstelling tot moslimextremisme, diep in ons alledaags maatschappelijk weefsel. Enkelen zijn openhartig over hun ideologie, anderen laten zich niet kennen uit schroom of infiltratie. Nog anderen zijn zonder het te weten de speelbal van extreemrechts. En nog velen zijn op weg naar een forse verrechtsing. Hoe bouw je rond al die mensen een schutkring?

Extreemrechts zit, in tegenstelling tot moslimextremisme, diep in ons alledaags maatschappelijk weefsel.

Rond een partij valt een cordon te trekken, maar rond kiezers niet. En vooral niet als die kiezers een bont amalgaam vormen. Terwijl groeperingen en partijen vroeger makkelijk konden worden geplaatst op de politieke as, werken ze nu met een veel gediversifieerder aanbod en opmerkelijke allianties, zoals die tussen lhbt'ers en extreemrechts, tussen ‘boomknuffelaars’ en extreemrechts (wellnessrechts) en allochtonen die kiezen voor het Vlaams Belang.

De toekomstige macht is aan een mozaïek van bevolkingsgroepen en partijen. Wat niet wil zeggen dat iedere vermenging even zinnig is, maar ze is er. Haar nut is in eerste instantie binaire tegenstellingen te laten sneuvelen. Een gangbaar machtsinstrument in eender welke staatsvorm is het cultiveren van binaire tegenstellingen. Die geven een pikorde aan een mensbeeld en een rangschikking in moraliteit: wij tegen zij, goed tegen slecht.

Maar er is geen wij of zij. En al zeker niet in het geval van extreemrechts. Verblind door schijnbare tegenstellingen wordt de schutkring ondertussen verlegd. Hij wordt dunner en dreigt zichzelf op te heffen tot we allen gevangenen zijn van elkaar.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud