Haal de partijen van de overheidsuier

Voor wie het nog niet wist: jaarlijks plukken de Belgische partijen maar liefst 73 miljoen euro uit de staatskoffers, verkiezingen of niet.

Door Rik Van Cauwelaert, columnist voor De Tijd

Komen er geen vervroegde verkiezingen dan ontvangen alle partijen in het parlement tijdens de lopende regeerperiode samen 365 miljoen euro. Dat is een koket bedrag. De prijs van de democratie, zeggen de verdedigers van partijfinanciering door de overheid. Zonder die middelen moeten de partijen op zoek naar sponsors, veelal bedrijven. Die willen daar ook wat voor terug. Tot wat dat kan leiden hebben we geleerd met affaires als Agusta, Dassault en Uniop, om maar de spectaculairste smeergeldschandalen te noemen. Kortom: de burger betaalt opdat de partijen niet corrupt zouden zijn.

Momenteel halen de partijen nagenoeg 88 procent van hun inkomsten rechtstreeks of onrechtstreeks bij de overheid

Voor de overheidsfinanciering van de partijen viel aanvankelijk wat te zeggen, zolang die binnen de perken bleef. Nu is het systeem volkomen ontspoord. Momenteel halen de partijen nagenoeg 88 procent van hun inkomsten rechtstreeks of onrechtstreeks bij de overheid. Waardoor ze feitelijk publieke instellingen zijn geworden, schrijft de politicoloog Bart Maddens in ‘Partij- en campagnefinanciering in België en de Europese Unie’. Men zou denken dat ze als gevolg daarvan een grotere maatschappelijke rol zijn gaan spelen. Maar dat is niet het geval. Ongesubsidieerde burgerorganisaties vervullen die rol veel doeltreffender.

©rv

In vijf jaar tijd steeg die partijfinanciering van 53 tot 73 miljoen euro, een verhoging van 38 procent, en dat zonder aanwijsbare reden. De kosten van het levensonderhoud kunnen het niet zijn geweest, want die stegen nauwelijks. In die bedragen zijn niet de inkomsten meegerekend die de partijen binnenrijven via het met geld morsende Europese Parlement.

Als het erop aankomt in de staatsruif te tasten, bestaat er kennelijk geen verschil tussen extreemlinks, extreemrechts en alle partijen daar tussenin.

Met wat geluk krijgt de Partij Van De Arbeid van Peter Mertens ook haar deel, zelfs al zetelt die niet in het parlement. De zaak zit zo. In de Kamer van Volksvertegenwoordigers zetelt slechts één naar eigen zeggen nationale partij, de communistische Parti Du Travail de Belgique - Partij Van De Arbeid. Alleen de Franstalige PTB telt twee verkozenen in de Kamer. De PVDA moest aan de kant blijven staan, ook al verzamelde die in Vlaanderen ruim 118.000 stemmen. Nu argumenteert de PVDA dat ze toch recht heeft op de 3 euro steun per behaalde stem die de andere partijen jaarlijks opstrijken. Een nationale partij als PTB-PVDA is niet zo dorps dat ze een verschil maakt tussen een Franstalige en een Vlaamse stem. Bijgevolg, zo redeneert de PVDA, geldt die 3 euro per stem ook voor de in Vlaanderen uitgebrachte stemmen, zelfs al hebben die geen zetel opgeleverd. Als het erop aankomt in de staatsruif te tasten, bestaat er kennelijk geen verschil tussen extreemlinks, extreemrechts en alle partijen daar tussenin.

Het argument dat overheidsfinanciering corruptie voorkomt, snijdt overigens weinig hout. Het is niet de noodzaak om giften bij elkaar te harken die leidde tot de bekende smeergeldaffaires. Het is het totale gebrek aan onafhankelijke controle op de partijfinanciering dat de schandalen mogelijk maakte. Een beetje controle had destijds bij de SP en de PS meteen kunnen blootleggen dat de partijfinanciering niet koosjer was en dat die partijen, zoals een aantal andere overigens, ver boven hun stand opereerden.

De politieke partijen zijn verslaafd geraakt aan die overvloedige overheidsfinanciering. Die weegt bovendien als een loden plaat op het parlementaire werk.

Van een onafhankelijke controle is ook vandaag geen sprake. De partijen controleren immers zichzelf. Daarom is de Group of States against Corruption (GRECO), een organisatie van de Raad van Europa, bijzonder kritisch voor het Belgische systeem van partijfinanciering. Bovendien vallen de lokale partijafdelingen buiten elke controle. Het is precies daar dat facturen door sponsors worden betaald, het is daar dat de fund-raisings worden georganiseerd waarvan de opbrengsten niet voorkomen in de partijboekhouding.

De politieke partijen zijn verslaafd geraakt aan die overvloedige overheidsfinanciering. Die weegt bovendien als een loden plaat op het parlementaire werk. Want elke verkozene is voor zijn politieke toekomst volledig afhankelijk van zijn partij die over een riant vermogen beschikt. Wat de gedweeheid van de verkozenen verklaart, zowel bij de meerderheid als de oppositie.

Om ze tot hun echte rol terug te brengen, moeten de partijen zo snel mogelijk van de overheidsuier worden gehaald.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud