Identités ravageuses

Politicoloog

De ijdelheid van ons valse onderscheid tussen burgers van allochtone en autochtone origine erkennen en zelf vooruitgang boeken in onze zoektocht naar vooruitgang voor iedereen: kan dat in de grootsteden de inzet zijn van de volgende lokale verkiezingen?

De uitbarsting van geweld na de wedstrijd België-Marokko zal nog lang nazinderen en de malaise in de samenleving nog zorgwekkender maken. Er is de doom and gloom op economisch vlak met de dreigende stagflatie, de alarmerende staat van onze overheidsfinanciën en het vooruitzicht van een handelsoorlog. Er zijn het politieke onvermogen om doortastend op te treden en diepgaand te hervormen en de dreigende de-industrialisering van Europa. En daar komt nog de angst voor etnische conflicten in onze grootsteden bovenop.

Het versterkt het gevoel dat we stilaan een Weimarmoment naderen, zoals de socioloog Mark Elchardus onlangs in Knack liet verstaan. Hij verwees naar een recent statement van Bart De Wever waarin de N-VA-voorzitter waarschuwde voor de veranderende tijdsgeest, die pessimistisch is en onze democratie doorslaggevend kan aantasten.

Wie de samenleving in al haar expressies, ook de meest destructieve, wil begrijpen moet durven vrijdenken los van de gemakkelijke aannames, vooroordelen en stereotypen.

Het geweld van de losgeslagen Brusselse jongeren moet veroordeeld worden en de schuldigen moeten opgespoord, berecht en bestraft worden, maar wie de samenleving in al haar expressies - ook de meest destructieve - wil begrijpen, moet durven door te vragen, onderzoeken en vrijdenken, los van de gemakkelijke aannames, vooroordelen en stereotypen. Proberen te begrijpen vergoelijkt nooit asociaal, subversief gedrag.

Waarom staken Brusselse jongeren hun eigen buurt in brand? Zat daar een boodschap achter? Een roep om hulp? ‘Wat de samenleving als ‘zinloos’ en ‘verwerpelijk’ wegzet, verklaart niets. Je moet ervan uitgaan dat er een zekere zingeving achter zit, dat het performatief handelen is’, zei de Brusselse stadssocioloog Eric Corijn. Hij beschreef de rellen als een gewelddadige expressie van ‘een spontane groepsvorming met een cultuur, een leiderschap en een vijandbeeld steunend op gevoel van uitsluiting’.

Onderzoek naar delinquent gedrag in het Westen gaat decennia terug. Daaruit blijkt steevast dat niet de afkomst maar de maatschappelijke kwetsbaarheid aan de basis zou liggen. De verklarende variabele ‘afkomst’ blijft ondergeschikt aan de sociaaleconomische status en loopbaanfactoren. Ze levert geen meerwaarde op om delinquentie te verklaren. De afkomst kan wel de kwetsbaarheid voor andere factoren doen toenemen.

Marokkaanse gemeenschap

Doet criminaliteit zich vaker voor in de Marokkaanse gemeenschap? Onmiskenbaar zijn Marokkaanse mannen oververtegenwoordigd in de statistieken. Er is sprake van een sterke sociopathogene situatie, waarbij problemen cumuleren over generaties en waardoor zou gelden dat wie de pech heeft er gemakkelijk in te raken, er moeilijk uit raakt.

We moeten de ijdelheid van ons valse onderscheid tussen burgers van allochtone en autochtone origine erkennen.

Je moet voorzichtig zijn met cijfers, omdat ze een selectie zijn van de beschikbare gegevens, waardoor een deel van de demografische realiteit wordt uitvergroot. De oververtegenwoordiging tegen de achtergrond van de sociopathogene situatie mag daarom niet verbazen. Onderzoek wijst afdoende aan dat afwijkend sociaal gedrag en criminaliteit in minderheidsgroepen gelinkt is aan hun uitzichtloze situatie. 

Het komt neer op een maatschappelijk vraagstuk waarvan het antwoord niet ligt in de criminalisering van een bevolkingsgroep, noch in het voeden van een angstbeeld dat in schril contrast staat met de wetenschappelijke literatuur.

In 1998 verscheen van de hand van Amin Maalouf een lezenswaardig essay onder de titel ‘Les identités meurtrières’. Maalouf zegt dat het onze blik is die anderen vaak opsluit in hun nauwste verwantschappen, en dat het ook onze blik is die hen kan bevrijden. Dat we allochtone burgers beschouwen als een bedreigend, vreemd element in de samenleving moet veranderen.

Een verruimd concept van gemeenschap is een noodzakelijk begin. Ik denk dat daarin een deel van de oplossing ligt voor de aanpak van de oorzaken van geweld in Brussel. Bij criminaliteit is sociale uitsluiting een basismechanisme. De basis van elk beleid dat jongeren wil motiveren zich meer conform de norm te gedragen blijft tenslotte een rechtvaardig en inclusief sociaaleconomisch, maar ook cultureel beleid. We moeten de ijdelheid van ons valse onderscheid tussen burgers van allochtone en autochtone origine erkennen en leren zelf vooruitgang te boeken in de zoektocht naar vooruitgang voor iedereen. Laat dat de inzet zijn van de volgende lokale verkiezingen in de grootsteden.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud