Jobs die verdwijnen doen jobs verschijnen

Managing partner Growth Inc.

'Zeg, ken jij de mosselman?’ is niet alleen een oud kinderliedje, het is ook de titel van een zopas verschenen boek van Sam De Kegel over verdwenen beroepen.

Door Peter De Keyzer, chief economist BNP Paribas Fortis

Alleen al voor België gaat het om een indrukwekkende lijst met beroepen en jobs die de afgelopen anderhalve eeuw verdwenen zijn. Van melkboer tot tapijtknoper en van boottrekker tot beerproever (u leest het goed: iemand die de kwaliteit van mest beoordeelde door degustatie).

Zijn we armer omdat mensen niet langer manueel het veld omploegen? Omdat we geen tapijten meer met de hand knopen? Omdat er geen melkboer meer is die flessen rondbrengt?

Ook vandaag blijven verdwijnende jobs bijzonder actueel. Zo wordt ons voorgespiegeld dat de zelfrijdende vrachtwagen alle truckers werkloos kan maken. Onlangs kondigde Coca-Cola nog aan dat het in Gent nieuwe investeringen plant en dat door de toegenomen efficiëntie een kwart van de jobs wordt geschrapt. Volgens sommigen zou de helft van alle bestaande jobs in België perfect kunnen worden uitgevoerd door een robot. Al dat nieuws schetst een beeld van technologie en innovatie als jobkiller.

©Frank Toussaint

Het tegendeel is echter waar. Al sinds de industriële revolutie verdwijnen bestaande jobs én verschijnen er nieuwe. Meer nog: de totale welvaart steeg de afgelopen anderhalve eeuw spectaculair. Hoe meer oude industrieën en sectoren verdwijnen, hoe sneller de welvaart toeneemt. Daar zorgt de voortdurende verandering van productieprocessen en technologieën voor. Diezelfde welvaartsmachine produceert nieuwe jobs terwijl ze oude jobs uitstoot.

De komst van stoomschepen was slecht nieuws voor de herstellers van zeilen en voor matrozen. Het was goed nieuws voor boordwerktuigkundigen en kolenscheppers. Maar ook die moesten weer op zoek naar een nieuwe baan toen dieselschepen hun intrede deden. Het gevolg was een daling van de kost en van internationaal transport en een spectaculaire stijging van de levensstandaard. In de achteruitkijkspiegel van de geschiedenis noemen we die voortdurende vernietiging en schepping van nieuwe jobs ‘vooruitgang’.

Ondanks alle sombere voorspellingen is het vandaag onmogelijk in te schatten hoe de nieuwe technologieën voor welvaart zullen zorgen

Mensen zien echter vooral wat verdwijnt en niet wat verschijnt. Wanneer we achteruit kijken zien we de verbluffende stijging van de welvaart en alle nieuwe industrieën en jobs. Wanneer we naar de toekomst kijken, doen we echter precies het omgekeerde. We onderstrepen het verlies aan bestaande jobs en vergeten de hogere welvaart en nieuwe jobs die daarmee gepaard gaan. Wie zijn boodschappen scant aan de kassa of bankiert via zijn smartphone, vernietigt inderdaad jobs van kassiersters en loketbedienden. Tegelijk draagt hij bij tot de welvaart en de jobs van de toekomst.

Ondanks alle sombere voorspellingen is het vandaag onmogelijk in te schatten hoe de nieuwe technologieën voor welvaart zullen zorgen. De combinatie van de verbrandingsmotor en koeltechnologie in de 20ste eeuw maakte zowel de supermarkt, urbanisering, autosnelwegen, toerisme, verstedelijking, wegtransport, logistieke centra, intensieve landbouw en goedkopere voeding mogelijk. Het is onwaar- schijnlijk dat iemand toen die gevolgen al kon inschatten.

Het maakt het leven van de mensen wiens job vandaag op het spel staat, niet minder moeilijk. Maar misplaatste nostalgie over hoe alles vroeger beter was en pogingen gedoemde jobs in stand te proberen houden, helpt hen niet

De oorspronkelijke stoommachine werd begin 18de eeuw gebruikt door de eigenaar van steenkoolmijnen om zijn onder water gelopen mijnschachten leeg te pompen. Pas toen James Watt een halve eeuw later diezelfde machine krachtiger maakte, luidde ze ook echt het begin in van de industriële revolutie. Wie had toen gedacht dat de combinatie van huishoudtoestellen en de ontdekking van de anticonceptiepil zouden leiden tot een grotere participatie van vrouwen in het hoger onderwijs en op de arbeidsmarkt en tot de vrouw als volwaardige burger, werknemer en consument?

Zijn we vandaag armer omdat mensen niet langer manueel het veld omploegen? Omdat we geen tapijten meer knopen met de hand? Omdat er geen melkboer meer is die flessen rondbrengt? Nieuwe technologieën zorgen voor meer welvaart en meer koopkracht. Geld en middelen die we zullen besteden aan diensten, producten en ervaringen waar we vandaag nog geen idee van hebben. Dat maakt het leven van de mensen wiens job vandaag op het spel staat, niet minder moeilijk. Maar misplaatste nostalgie over hoe alles vroeger beter was en pogingen gedoemde jobs in stand te proberen houden, helpt hen niet. Nadenken over hoe ze mee kunnen bijdragen aan de welvaart van morgen doet dat wel.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud