Kafala op de schop

managing director van A Seat At The Table

Hopelijk luidt het WK voetbal in Qatar het einde van de moderne slavernij in het Midden-Oosten in.

Kort na de historische conferentie van Jalta zette de USS Quincy met een uitgeputte Franklin Delano Roosevelt aan boord koers naar het Suezkanaal voor een van de opmerkelijkste ontmoetingen uit de Tweede Wereldoorlog. Op Valentijnsdag 1945 praatte de Amerikaanse president met de stichter van het Saoedische koninkrijk, koning Abdulaziz Ibn Saud.

De luttele uren die Roosevelt en Ibn Saud op het oorlogsschip doorbrachten, werden de basis van een van de meest intrigerende allianties van de naoorlogse wereldorde. Roosevelt zette al zijn charme in - Ibn Saud kreeg een passagiersvliegtuig cadeau met een roterende troon die zich naar Mekka richtte - om de Saoedische koning te overtuigen slachtoffers van de Holocaust te helpen opvangen in Palestina en de Amerikanen ongelimiteerde toegang te geven tot de gigantische Saoedische olievoorraden.

Het Kafala-systeem komt neer op moderne slavernij.

Een van de meest onderbelichte maar meest ingrijpende gevolgen van de blitzontmoeting werd de geleidelijke afschaffing van de slavernij in Saoedi-Arabië. Onder impuls van de Verenigde Staten en het Verenigde Koninkrijk - of onder lichte dwang naargelang van de bronnen - begonnen het Saoedische koninkrijk en de omliggende golfstaten aan een omzichtig proces van afschaffing. In 1962 kocht de Saoedische koning Faisal de laatste 1.682 slaven op het Arabische schiereiland vrij. Slavernij werd formeel verboden, maar de houding tegenover voormalige slaven en arbeidsmigranten veranderde in de conservatieve golfstaten nauwelijks.

Mondiale sportevenementen blijven voor opkomende groeilanden het vehikel bij uitstek om internationale erkenning en prestige te verwerven. Het WK voetbal in Zuid-Afrika (2010), Brazilië (2014), Rusland (2018) en de Olympische Zomer- en Winterspelen in Peking (2008 en 2022) kregen kritiek van de internationale gemeenschap wegens mensenrechtenschendingen, corruptieschandalen en buitensporige uitgaven. Die kritiek counterden de organiserende landen steevast met de klassieke argumenten van de terugverdieneffecten, een economische boom, de modernisering van de infrastructuur en jobcreatie.

Het argument van de terugverdieneffecten is voor Qatar wellicht iets te vergezocht. Het WK voetbal dat er wegens de verzengende hitte uitzonderlijk in de winter plaatsvindt, kost naar schatting 220 miljard dollar. ER wordt uitgegaan van 20 miljard dollar terugverdieneffecten. Het eerste WK voetbal in het Midden-Oosten kost bijna vijf keer zoveel als de zeven voorgaande samen.

Arbeidsmigranten

De kostprijs valt in het niets bij de kritiek die het land al jaren krijgt wegens de 6.500 tot 10.000 Aziatische arbeidsmigranten die de afgelopen tien jaar in onduidelijke omstandigheden het leven lieten bij de infrastructuurwerken.

De aanhoudende druk op Qatar zette het vaak verguisde Kafala-systeem op losse schroeven. In de jaren ’40-’50 zijn na de afschaffing van slavernij in het Midden Oosten informele gebruiken en gewoonten ontstaan die later in de Kafala-wetten werden gegoten. Met dat systeem hielden werkgevers arbeidsmigranten uit veel Aziatische en Afrikaanse landen jaren onder de knoet.

In een ultieme poging het gezichtsverlies te beperken zette Qatar onlangs een punt achter de Kafala-wetten. Dat wekte wrevel in de buurlanden, die werden genoodzaakt ook hun arbeidsnormen te moderniseren.

Buitenlandse goedkope werkkrachten - vaak poetsvrouwen, taxichauffeurs en bouwvakkers - moeten hun paspoort in bewaring geven en hebben hoegenaamd geen rechten. Ze zijn volledig afhankelijk van hun werkgever en kunnen het land niet uit zonder zijn toestemming. Het komt neer op moderne slavernij. Anno 2022 zijn nog altijd honderdduizenden - wellicht miljoenen - gastarbeiders in het Midden-Oosten het slachtoffer van aanhoudend fysiek, seksueel en verbaal geweld. Ze worden onderbetaald of zelfs helemaal niet.

In een ultieme poging het gezichtsverlies te beperken zette Qatar onlangs een punt achter de Kafala-wetten - een kleine revolutie voor wie de oerconservatieve lokale cultuur kent. Het aligneerde zich met de normen van de Internationale Arbeidsorganisatie. Dat wekte wrevel in de buurlanden, want ze werden genoodzaakt ook hun arbeidsnormen te moderniseren. Qatar, Saoedi-Arabië, Libanon, Koeweit, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten sleutelden drastisch aan het middeleeuwse Kafala-systeem.

Het blitzbezoek van Roosevelt aan Ibn Saud luidde het einde van de toenmalige slavernij in het Midden-Oosten in. Hopelijk zal het internationale spotlicht op Qatar 2022 er dezelfde gevolgen hebben voor de moderne slavernij.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud