Grappenmakers aller landen, verenigt u. Dit is uw moment om ons met onnozele filmpjes op sociale media een beetje op te vrolijken. En ons weer een vertrouwd gevoel te geven, dat van de spontane lach. Dat er verder nog maar weinig vertrouwd aanvoelt, is eigen aan een kantelmoment. Met de wereldwijde uitbraak van het coranavirus zitten we midden in zo’n moment.

Minder dan twee maanden geleden mocht ik nog een eredoctoraat van mijn universiteit overhandigen aan de Israëlische historicus en toekomstdenker Yuval Harari, in een - vandaag ondenkbaar - nokvolle Lotto Arena. In de Financial Times vat Harari goed samen wat de inzet van de coronacrisis is. We kunnen met zijn allen twee richtingen opgaan: de goede en de slechte.

Een meer solidaire wereld en een versterkte rol voor de burgers, dat is de goede kant. Maar volgens Harari kan de coronacrisis in een aantal landen net zo goed een 24/7-bewakingsmaatschappij in een stroomversnelling brengen, met overheden die de technologie hebben om letterlijk onder onze huid te kruipen. Tegelijk kan corona een opstapje zijn naar meer nationaal isolationisme. Beide zijn nefast voor onze toekomst als vrije mensen in een vrije wereld.

In deze crisis hebben we vooral één ding nodig. Een vaccin? Uiteraard. Maar ook vertrouwen.

Andere crisissen hebben aangetoond dat mensen zich die niet altijd lang genoeg herinneren. Zijn antisemitisme en racisme na de holocaust en met de ondergang van het nazisme verdwenen? Helaas niet, ze steken zowat overal weer de kop op. Zijn we na de financiële crisis van 2008 zeker dat ons banksysteem weer betrouwbaar is? De volgende dagen en weken zullen het uitwijzen.

Maar laten we hoopvol blijven. Enkele maatschappelijke effecten van de coronacrisis zijn nu al zichtbaar. Op zijn minst vragen we ons af of we wel zo goed bezig waren. Plots zijn we allemaal radicaal digitaal geworden, met positieve effecten op het klimaat. We zijn massaal nieuwe systemen aan het uittesten die ons dichter bij de ander brengen (de prof bij de student bijvoorbeeld, of collega’s bij hun teamgenoten) zonder dat we nog ons huis uit moeten.

Balans

Door op zo’n grote schaal naar een andere dimensie te verkassen, zullen we snel weten waar de balans tussen online en fysieke aanwezigheid het best komt te liggen. Voor het bedrijfsleven, maar ook voor het onderwijs, van universiteiten tot basisscholen. Vergaderingen gebeuren efficiënter, en sommige meetings blijken heel makkelijk te schrappen. Niemand kan nog blijven zweren bij methodes van tien of twintig jaar geleden. Steeds meer mensen komen eindelijk in 2020 terecht. Technologiegoeroes als Peter Hinssen schreeuwen al zo lang van de daken dat digitaal het nieuwe normaal is, dat sommigen zich intussen aan het afvragen waren of ze iets gemist hadden. Vandaag twijfelt niemand meer.

Veel meer dan dat valt er nog niet te zeggen. Filosofen als Hannah Arendt en historici als Geert Mak weten dat je moeilijk geschiedenis kan schrijven als je er middenin zit. De geschiedenis schrijft zichzelf, en pas achteraf kunnen we patronen zien, verbanden leggen en verklaringen bedenken. Nu zien we alleen wat we willen zien. Veel en tegelijk niets. Chaos vooral.

Laten we hoopvol blijven. Enkele maatschappelijke effecten van de coronacrisis zijn nu al zichtbaar.

In deze crisis hebben we vooral één ding nodig. Een vaccin? Uiteraard. Maar ook vertrouwen. Zoals Harari terecht opmerkt, is het cruciaal dat de bevolking vertrouwen heeft in de wetenschap, in de overheid en in de media. Want als dat vertrouwen er niet meer is, ligt de weg open naar een autoritaire toekomst. Met alom aanwezige bewakingstechnologie.

Laten we dus voor vertrouwen gaan. En al minstens voor herstel van vertrouwen, want net de media, de politiek en de wetenschap kregen de jongste jaren meerdere vertrouwenscrisissen te incasseren. Met een zeker genoegen, en zelfs vertrouwen, stel ik vast dat de jarenlange populistische pogingen om de wetenschap, maar net zo goed de journalistiek weg te zetten als ‘fake’ en ‘establishment’, smelten als sneeuw voor de zon. De mensen verwachten plots mirakels van de wetenschap.

Wat dan ook weer niet goed is. Professoren die alles in een handomdraai oplossen, bestaan alleen in stripverhalen. Maar mensen lijken opnieuw massaal te beseffen dat wetenschap het enige is wat we hebben om een oplossing dichterbij te brengen. Daarom ben ik hoopvol dat de wetenschap hier sterker zal uitkomen. En met de wetenschap wij allemaal. 

Lees verder

Gesponsorde inhoud