Leven we in unieke tijden?

Professor management aan de University of New South Wales in Sydney

Columns met een vraag als clickbait zijn altijd wat cheesy. Ik geef u daarom meteen het antwoord mee: nee, we leven niet in unieke tijden. Wie vandaag de krantenkoppen leest, vraagt zich nochtans af of we wel het einde van dit decennium halen.

Ad nauseam lijst ik de crisissen uit de laatste weekendkrant op: een pandemie, oorlog in Oekraïne, oplopende energieprijzen, Aziatische dreiging voor een Derde Wereldoorlog, overstromingen, een burn-outepidemie, migratie, extreme droogte, inflatie, maatschappelijke polarisatie en erosie van de democratie. En dan zwijg ik nog over de terugkeer van 'SOS Piet'.

We beleven vandaag een polycrisis. Dat is de stelling van Adam Tooze, historicus aan Columbia University. Een poly-wat? Een polycrisis is een reeks van shocks die zich schijnbaar onafhankelijk van elkaar voordoen, maar onderling verbonden zijn. Het geheel van crisissen wordt dan meer dan de som van de delen. In de polycrisis versterkt, vervormt of verbergt elke crisis een andere crisis.

Misschien is het net intellectuele luiheid en de illusie van begrip om alle problemen op een hoop te gooien.

Als we pech hebben, betekent de samenloop van crisissen het einde van de wereld. Ik probeer dat laatste zinnetje met zo weinig mogelijk drama neer te schrijven. Al geeft het wel aanleiding tot goede krantenkoppen: ‘What If Everything Goes Wrong At the Same Time?’, kopt New York Times. Je kan daarbij mooie diagrammen van de polycrisis tekenen, waarbij alle oorzaken, problemen en gevolgen met pijltjes met elkaar verbonden zijn.

Het in kaart brengen van dat kluwen lijkt een gesofisticeerd en belangrijk werkje. Of dom en zinloos. Paul Krugman vergelijkt het met een business consultant die een sleezy modelletje op een slide gooit. Door alle boxen te verbinden met elkaar, meet hij zich een aura van strategisch analist aan. Maar misschien is het net intellectuele luiheid en de illusie van begrip om alle problemen op een hoop te gooien.

De term polycrisis creëert de indruk dat we in unieke tijden leven. De doorgewinterde Witte-Huiseconoom Larry Summers verwijst in een interview in de Financial Times naar de polycrisis: ‘Ik herinner me vorige momenten met even serieuze gevolgen voor de wereldeconomie, maar ik kan me geen tijd herinneren waar zoveel verschillende aspecten op hetzelfde moment samenkwamen als nu.’

Chronocentrisme

Welnu Larry, ik denk dat je brein je bedriegt. Het menselijke brein heeft zo erg de behoefte zichzelf belangrijk te vinden, dat het zich er telkens weer van overtuigt dat het iets unieks meemaakt. Elke generatie denkt dat ze nu in een tijd leeft waarin ongeziene, geschiedenisbepalende gebeurtenissen plaatsvinden. Toevallig net in de jaren dat u leeft. Komt dat even handig uit. Chronocentrisme heet dat.

Het is weinig productief hijgerig elk probleem als een historische crisis te bestempelen.

Er is empirisch onderzoek dat aantoont hoe ons brein ons bedriegt. We zijn ontzettend slecht in het herkennen van historische momenten. In het weergaloze onderzoek ‘Predicting Historyworden twee miljoen berichten van diplomaten geturfd. Diplomaten worden geacht in hun boodschappen naar het thuisfront een analyse te maken van geopolitieke en maatschappelijke gebeurtenissen en hun waarde in te schatten. Blijkt nu dat ervaren diplomaten het belang van gebeurtenissen schromelijk overschatten en omgekeerd, omwentelingen die later historisch blijken compleet gemist hebben.

Stel dat u erbij was toen de Bastille bestormd werd, had u de geschiedkundige waarde ervan kunnen inschatten? Ik durf te wedden van niet. Vaak kan je je pas honderd jaar later een idee vormen van de impact van zo’n gebeurtenis. Is de energiecrisis historisch? De oorlog in Oekraïne? Ik weet het niet. De Duitse filosoof Georg Hegel schreef dat de uil van Minerva pas uitvliegt als de avond valt. Het inzicht in een tijdperk komt pas als het op zijn einde loopt.

Het is weinig productief elk probleem hijgerig als een historische crisis te bestempelen. Vorige generaties historische doemdenkers werden telkens weer in het ongelijk gesteld door het menselijke vernuft om problemen op te lossen. Investeer daarom in opleiding en innovatie. We komen er wel. Keep calm and carry on.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud