Loos de leiderloze organisatie

Frederik Anseel

Vindt u ook dat een en ander dringend op de schop moet? Dan zit u op dezelfde golflengte als onze opiniemakers. Wat keilen jullie met plezier de prullenmand in, vroegen we hun.

Niemand houdt van hiërarchie. Manager is een vies woord geworden, een baas een anachronisme. De organisatie van de toekomst lijkt vlak en leiderloos te zijn. Zijn we niet allemaal onze eigen leider? Nee. Het idee van een leiderloze organisatie is een paard van Troje. Het versterkt net wat het wil bestrijden. Lose it.

©Frank Toussaint

Ja, verantwoording moeten afleggen voor wat je doet, is vaak omslachtig en vervelend. De beslissingen volgen van iemand die het beter denkt te weten, gaat in tegen ons gevoel van autonomie. Combineer de frustratie die we allemaal hebben gevoeld in een hiërarchie met de succesverhalen van vlakke techstart-up’s en je krijgt de ideale voedingsbodem voor het populaire idee van een zelfsturende, leiderloze organisatie.

Je kan het idee zo samenvatten: In een snel veranderende kenniseconomie zijn kennis en vaardigheden zo gespecialiseerd dat mensen het best hun werk zelf organiseren. De traditionele hiërarchie vertraagt de uitwisseling van informatie die nodig is om snel op de markt in te spelen. Los-vaste werknemers vinden elkaar vanzelf in wisselende samenwerkingsverbanden.

Maar een flexibel netwerk zonder bazen is ontzettend kwetsbaar. Denk aan het grootste netwerk dat we kennen: het internet. In zijn wonderjaren werd het gezien als de ultieme gelijkmaker. Iedereen kreeg toegang tot alle informatie. Iedereen had het recht zijn mening te uiten, wat die ook was. Opensourcesamenwerking, zoals opgezet door Wikipedia, is een metafoor voor organisatievormen van de toekomst. Het netwerk is zelfregulerend. Mensen geloven er in de wet van de sterkste, waarbij de beste ideeën boven komen drijven. Vroege pogingen om het net te reguleren, werden op hoongelach en protest onthaald. Maar het internet ontwikkelde zich zoals sociale netwerken zich nu eenmaal ontwikkelen.

Door mattheuseffecten werden de sterken steeds sterker. Machtsbastions en monopolies ontstonden. Facebook, Amazon en Google domineren het internet. Op sociale media zie je de winner-takes-alleffecten het best geïllustreerd. In een ‘economy of attention’ trekken een aantal grote namen het meeste aandacht, wat het grootste aantal volgers en dus ook opbrengsten genereert.

De dynamiek van netwerken heeft niets te maken met ethiek, waarheid of kwaliteit. Ze kunnen zowel het beste als het slechtste in de mens versterken en zijn daarom kwetsbaar. Vandaag verspreiden trolling, verbaal en ander geweld en fake news zich pijlsnel over het internet. Een president spuit elke dag aantoonbare leugens rechtstreeks naar miljoenen volgers en lijkt onkwetsbaar voor factchecks.

Die uitwassen van netwerken zie je ook in leiderloze organisaties. Het meest in het oog springende voorbeeld is het softwarebedrijf Valve, ooit een natte droom van goeroes: geen bazen, geen managers. De werknemers kiezen zelf met wie en aan welke projecten ze werken. Sinds enkele high profile anonieme getuigenissen weten we echter beter. De vlakke bedrijfscultuur is een façade. Daarachter schuilt een giftige machtsstrijd tussen kliekjes, zeg maar baronieën. Denk terug aan de middelbareschooltijd, maar dan zonder leraren of regels om pestkoppen terug te fluiten. Een groepje deelt de lakens uit en je kan beter zorgen dat je op een goed blaadje staat bij die dominante coalitie. Je mag de beste ideeën hebben of het hardst werken, als je een bedreiging vormt, lig je eruit zonder verhaal.

Beslissen is de essentie van leiderschap. In de leiderloze organisatie is onduidelijkheid over beslissingen een onoplosbaar probleem.

Het schijnbaar ontbreken van formele regels verbergt de onderliggende dwang en de inefficiënties van de leiderloze organisatie. In tegenstelling tot in een ‘normale’ hiërarchie zijn er geen checks-and-balances die de baronnen in toom houden. Seksuele intimidatie en vriendjespolitiek zijn de dealmakers.

Het meest fundamentele probleem van de leiderloze organisatie is het gebrek aan besluitvaardigheid. Wie ooit gewerkt heeft onder een leider die geen beslissingen durft te nemen, kent de frustratie. Beslissen is de essentie van leiderschap. In de leiderloze organisatie is onduidelijkheid over beslissingen een onoplosbaar probleem. Door regels en structuren maak je duidelijk en transparant hoe de groep en de organisatie werken en wie verantwoordelijkheid neemt bij beslissingen, vooral bij verkeerde. Paradoxaal genoeg zijn op de snel veranderende arbeidsmarkt van de toekomst leiders, zelfs managers, die verantwoordelijkheid voor beslissingen durven te nemen meer dan ooit nodig. De leiderloze organisatie leidt nergens heen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content