Politicoloog

Migratiebeleid is een werk van lange adem en moet daarom steunen op een verantwoordelijkheidsethiek en niet op een overtuigingsethiek.

Met stijgende verbazing keek ik op 11 juni naar de laatste uitzending van dit seizoen van 'De afspraak'. Ik zag hoe Joachim Coens knel werd gereden door twee ervaren journalisten die nochtans heel eenvoudige vragen stelden. Op een gegeven moment stelt Walter Zinzen dat de CD&V nauwelijks nog christelijk genoemd kan worden wat het migratiebeleid betreft. Het evangelie volgens Mattheüs citerend, deed Zinzen het beleid van de jonge christendemocratische staatssecretaris Sammy Mahdi (CD&V) af als onchristelijk. Een onterechte maar verklaarbare reflex van de eerbiedwaardige oud-journalist.

Het verschil tussen Zinzen en Mahdi is terug te brengen tot het verschil tussen de suprematie van morele beginselen en het praktisch handelen van een politicus. In zijn essay ‘Politiek als beroep’ licht de Duitse filosoof Max Weber het verschil toe tussen een moraal gebaseerd op overtuiging en een moraal gebaseerd op verantwoordelijkheid. Wie volgens de overtuigingsethiek handelt, is ervan overtuigd dat hij altijd en onder alle omstandigheden volgens zijn morele beginselen moet handelen, ongeacht de gevolgen. Wie volgens de verantwoordelijkheidsethiek handelt, zal ook rekening houden met de gevolgen van zijn daden op de lange termijn. De politicus steunt met andere woorden op wat de klassieken 'prudentia' of praktische wijsheid noemden.

Prudentia is van vitaal belang omdat liberale samenlevingen, in een ten diepste niet-liberale omgeving, zich niet zonder voorbehoud kunnen openstellen voor de wereldwanorde die hen omringt. Om een open samenleving te blijven moeten we durven na te denken over grenzen. We maken een onderscheid tussen wie zijn land ontvlucht voor humanitaire redenen en wie dat doet voor economische redenen. Het internationaal rechtskader is niet eenduidig en laat enorme willekeur toe.

Asymmetrie

Enerzijds bestaat er een universeel recht om je land te verlaten. Anderzijds bestaat er geen universeel recht om je vestigen in een ander land. Die asymmetrie bestaat omdat mensenrechten universeel zijn en burgerrechten altijd en overal territoriaal van aard zijn. De cultuur van burgerrechten verschilt van land tot land. Dat maakt een gezamenlijke Europese aanpak van het migratievraagstuk alleen maar moeilijker en zet hoe langer hoe meer het Schengenverdrag onder druk.

In juni 2019 voorspelde het departement Economische en Sociale Zaken van de Verenigde Naties een aanzienlijke demografische groei in sub-Sahara Afrika en de MENA-regio (Midden-Oosten en Noord-Afrika). In 1950 telde de MENA regio 76 miljoen inwoners, in 2010 dikte dat aan tot 320 miljoen. In 2050 zou de piek van 630 miljoen inwoners worden bereikt. Achter de getallen moet je de mensen blijven zien, maar evengoed moet je achter de mensen de getallen blijven zien. Wie de noodzaak niet ziet om over een humaan maar efficiënt terugkeerbeleid na te denken is hopeloos naïef.

Het is bijzonder betreurenswaardig dat dit debat vergiftigd is door demagogisch en xenofoob gebrul ter rechterzijde, waarbij migratie als een existentiële dreiging wordt neergezet, en door de morele hoogmoed van de linkerzijde, waarbij grenzen, en de handhaving daarvan, iets zijn om zich voor te schamen. Het kan anders. Canada bepaalt elk jaar hoeveel arbeidsmigranten nodig zijn en over welke kwalificaties ze moeten beschikken. Ook de humanitaire verplichting wordt er heel duidelijk en kwantitatief gedefinieerd. Op die manier geeft Canada vorm aan zijn vluchtelingen- en migratiebeleid. 

Woonstbetreding

Wetende dat twee derde van de asielaanvragen niet voldoet aan de voorwaarden om asiel te krijgen, rest de staatssecretaris alleen nog zijn discretionaire bevoegdheid om geval per geval te overwegen wie kan blijven en wie niet. Marc Bossuyt, voormalig voorzitter van het Grondwettelijk Hof, stipuleerde vorig jaar nog dat het niet ernstig is dat iemand die illegaal in het land verblijft en de deur voor de politie opendoet, kan weigeren haar binnen te laten. Om woonstbetreding mogelijk te maken stelde hij, op advies van de vereniging van onderzoeksrechters, voor om de strafmaat die nu al voorzien is in de vreemdelingenwet op te trekken van 3 maanden cel naar maximaal 1 jaar, wat een gerechtelijke aanhouding van een persoon in illegaal verblijf mogelijk zou maken.

De voorspelbare migratiestromen beheersbaar maken is een werk van lange adem en zal veel tijd, geld en druk van Europa vergen. Het migratiebeleid moet daarom gebaseerd worden op verantwoordelijkheidsethiek en niet op overtuigingsethiek. Met andere woorden: go Sammy!

Fouad Gandoul

Politicoloog

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud