Met zeven aan tafel

De grote belastingverschuiving waar de federale regering voor staat en de belastinghervorming die daar nood zakelijk mee gepaard gaat, zullen een neerslag hebben op de financiën van gewesten en gemeenschappen.

©Saskia Vanderstichele

Als je het aan Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten vraagt, is het geen goed idee om de gewesten een inkijk te gunnen in de taxshiftplannen van de federale regering. Want voor je ’t weet, zit de PS mee aan tafel en rijdt de regering zich vast in een beleidsmatig, ideologisch én communautair moeras.

Zo reageerde Rutten op een uitspraak van Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA), die tijdig geïnformeerd wil worden over de impact van die federale taxshift op de Vlaamse financiën. Dat laatste valt te begrijpen. Onlangs serveerde de federale regering koudweg het nieuws dat liefst 750 miljoen euro minder dan geraamd bij de opmaak van de nieuwe bijzondere financieringswet wordt doorgestort naar de deelstaten. Voor Vlaanderen betekende dat een gat van 400 miljoen in de opgemaakte begroting.

De federale regering argumenteerde dat dat nu eenmaal het gevolg was van de ingezakte economische groei. Die werd, net als de inflatie, door de opstellers van de nieuwe financieringswet te hoog ingeschat. Al sluiten ingewijden niet uit dat ze bij Financiën met andere statistische gegevens goochelden dan met die gebruikt voor het uitwerken van de nieuwe financieringswet.

Nu de federale regering zich opmaakt voor een ingrijpende taxshift, die onvermijdelijk gepaard zal gaan met een belastinghervorming, en na die dreun van 400 miljoen, is Bourgeois nog meer op zijn qui-vive. Want de regering van premier Charles Michel (MR) kondigt aan dat ze de lasten op arbeid gaat verlagen en dat wil compenseren met verhoogde btwheffingen.

Als de federale regering de personenbelasting verlaagt, dan versmalt ook de basis waarop gewesten hun aanvullende belasting kunnen heffen. Hoe dan ook zullen die verminderde inkomsten ertoe leiden dat de gewesten hun belastingen moeten verhogen. Dat zal voortaan op de belastingbrief vermeld staan, zodat iedereen kan zien aan welk niveau hij die bijkomende belasting dankt.

Voor de Open VLD-voorzitster lijkt dat geen probleem. Zij maande in het Vlaams Parlement minister-president Bourgeois aan tot een beetje meer zelfvertrouwen. Ze stelde voor een eigen Vlaamse taxshift te koppelen aan de federale. ‘Waarom niet inzetten op RSZ-kortingen?’, suggereerde Rutten. Al lijkt dat voorstel nogal willekeurig. Niet alleen is de sociale sector al zwaar gesubsidieerd, het is ook onduidelijk met welke heffing die Vlaamse kortingen kunnen worden gecompenseerd.

Ondanks de stoerdoenerij over een verhoogde fiscale autonomie van de deelgebieden heeft de nieuwe financieringswet de federale financiën en die van de deelstaten steviger aan elkaar geklonken dan het lijkt. Bijna 20 miljard euro aan federale uitgavenbevoegdheden werden inderdaad naar gewesten en gemeenschappen overgeheveld. Waarmee de deelgebieden vandaag, op de sociale zekerheid en de schuld na, het grootste deel van de uitgaven voor hun rekening nemen. Maar door de financieringswijze van de gemeenschappen via federale dotaties, dus zonder de bijbehorende inkomstenbevoegdheden, is de kloof tussen uitgavenbevoegdheden en inkomstenverantwoordelijkheid zelfs groter geworden, zoals de econoom Theo Peeters fijntjes opmerkte.

De fiscale autonomie komt voor het Vlaams Gewest en de Vlaamse Gemeenschap samen neer op net geen 35 procent. Dat is een pak lager dan de inkomstenverantwoordelijkheid van de gemeenten, die op nagenoeg 50 procent staat. Wat de Leuvense econoom Paul Van Rompuy tijdens een recente uiteenzetting voor de Koninklijke Vlaamse Academie tot de bedenking bracht dat in de loop van de volgende jaren zal moeten blijken of de ruimere fiscale autonomie van de gewesten meer heeft dan ‘een politiek belangrijke symboolwaarde’.

Begrotingspact

Door de overheveling van bevoegdheden, waardoor het federale niveau alleen nog bevoegd blijft voor de overheidsschuld, defensie, justitie en veiligheid en de sociale zekerheid, werden de deelregeringen verantwoordelijk voor het in stand houden van het sociaal systeem en het aansturen van de economische groei. Een taak die wel wordt bemoeilijkt, want de overheveling van het arbeidsmarktbeleid, de gezondheidszorg en de kinderbijslag ging gepaard met de overdracht van nauwelijks 85 procent van de daartoe bestemde middelen.

Daarom werd op 13 december 2013 een intergouvernementeel begrotingspact ondertekend tussen de federale regering en die van gewesten en gemeenschappen en de Gemeenschapscommissie ertoe verbinden de Europese budgettaire richtlijnen na te leven. Een logisch gevolg is dat de regio’s hun vertegenwoordigers krijgen in het Instituut voor de Nationale Rekeningen en andere instanties die toezicht houden op de openbare financiën.

Gwendolyn Rutten vergist zich als ze denkt dat die taxshift en de noodzakelijke belasting hervorming mogelijk zijn zonder een inkijk - recht te geven aan de deelregeringen, en dus aan de PS.

Rutten vergist zich dus als ze denkt dat die taxshift, door vicepremier Didier Reynders (MR) op 5 miljard euro geraamd, en de noodzakelijke belastinghervorming mogelijk zijn zonder een inkijkrecht te geven aan de deelregeringen, en dus aan de PS.

De Franstalige socialisten hebben immers hun stek in het Overlegcomité, waar de federale regering en de deelregeringen elkaar ontmoeten en hun geschillen uitklaren. Met zeven partijen zitten ze daar aan tafel. Want naast N-VA, CD&V, Open VLD en MR, moet daar ook worden gerekend met PS, cdH en zelfs FDF die de Waalse en de Brusselse regering en die van de Franse Gemeenschap vormen. Zonder hun medewerking is er van een intergouvernementeel begrotingspact niet eens sprake.

En ten laatste tegen 2018, de Europese deadline, moeten alle lekken in de staatskassen van het federale koninkrijk zijn gedicht. Dat betekent saneren. Die inspanningen moeten gebeuren op een moment dat vooral in Europa de verarming van de gemiddelde spaarder toeneemt. Op de internationale obligatiemarkt drijft voor ruim 5.000 miljard dollar aan schuldpapier met een negatieve rente, een waanzinnige situatie aangericht door de Federal Reserve en de Europese Centrale Bank die de geldpersen op volle toeren lieten draaien.

Bovendien is het niet zeker dat zo’n taxshift automatisch banen in de privésector oplevert. Want de kracht waarmee de digitalisering en de robotisering de oude economische modellen en vooral de arbeidsmarkt opschudden, is verbluffend.

In tegenstelling tot hun Vlaamse collega Bourgeois houden de Waalse minister-president Paul Magnette en Rudy Demotte van de Franse Gemeenschap zich gedeisd, beducht als ze zijn voor een zevende staatshervorming. Maar de PS-top wordt ongedurig. Temeer omdat ze daar vermoeden dat de federale regering op allerlei manieren, zelfs door de vertraging van de inkohiering van de belastingen, de regio’s voor het blok wil zetten.

PS-fractieleider in het Waals Parlement Christophe Collignon, zoon van gewezen Waals minister-president en gedreven Waals regionalist Robert Collignon, windt er geen doekjes om. Volgens hem heeft de federale regering niet het minste respect voor Wallonië. Om het begrotingsevenwicht in 2018 maakt Collignon zich niet druk. ‘Wallonië gaat niet bloeden door andermans rekenfouten. Als ze denken ons zo een soberheidsbeleid te kunnen opleggen, dan vergissen ze zich.’

Met de FGTB-druk op de nooddruftige Franstalige deelregeringen en de terugval in de politieke peilingen heeft de PS geen andere keuze dan in te zetten op de Waalse en Brusselse belangen. Dan zal Rutten tijdens de bijeenkomsten van het Overlegcomité merken dat Bourgeois heel beleefd bleef.

Paleis der Natie is de wekelijkse opiniebijdrage van Rik Van Cauwelaert voor De Tijd.

Lees verder

Gesponsorde inhoud