Migratiecrisis etaleert zwakke plekken Europese Unie

Hoofddocent Europese en vergelijkende politiek, KU Leuven

De crisis aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland toont de zwakke plekken van de EU. Structurele oplossingen voor het migratievraagstuk ontbreken en de Europese solidariteit wordt louter eenzijdig gedefinieerd.

‘Kom niet naar Europa. Geloof de smokkelaars niet. Riskeer jullie leven en jullie geld niet. Het is allemaal voor niets.’ Nee, dit is geen recent citaat van de Poolse eerste minister Mateusz Morawiecki. Of van Europees Raadsvoorzitter Charles Michel. Het had gekund, gezien de erg gespannen situatie van de voorbije dagen en weken aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland.

Kwetsbare lidstaten in de steek laten in een conflict met een derde land betekent zo goed als het einde van het Europese integratieproject.

Migranten uit Irak, Syrië en elders in het Midden-Oosten werden met een extreem staaltje van georganiseerde mensenhandel met valse voorwendselen - eenvoudige toegang tot het EU-grondgebied, waaraan vliegtuigmaatschappijen en smokkelaars grof geld hebben verdiend - door het autoritaire regime van Aleksandr Loekasjenko naar Minsk overgevlogen en gedropt aan de Wit-Russisch buitengrens. Omdat de grensovergang met Polen zo goed als potdicht bleef, wachtte hen een bar en kil niemandsland, figuurlijk én letterlijk.

De essentie

  • De auteur
    Steven Van Hecke is hoofddocent Europese en vergelijkende politiek aan de KU Leuven.
  • De kwestie
    De Europese Unie kampt met een crisis aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland.
  • De conclusie
    De crisis legt de zwakke plekken van de Unie bloot. Structurele oplossingen voor het migratievraagstuk ontbreken en Europese solidariteit is louter eenzijdig gedefinieerd.

‘Kom niet naar Europa.' Het was Michels voorganger, Donald Tusk, die zich begin 2016 als voorzitter van de Europese Raad in een dramatische oproep rechtstreeks tot de migranten richtte die vanuit Turkije via de Griekse eilanden West-Europa probeerden te bereiken. Het hoogtepunt van de migratiecrisis was toen al voorbij, maar de aanhoudende toestroom van migranten die de EU proberen te bereiken via de Middellandse Zee en vervolgens de Balkanroute dreef de politieke leiders tot wanhoop.

Sinister machtsspel

De smeekbede had net zo goed afgelopen week uit de mond van Michel kunnen komen. Is er sindsdien dan niets ten gronde veranderd? In enkele conflictgebieden duidelijk niet, want voor talloze migranten blijft Europa het beloofde continent. En aan de kant van de EU? Met de beruchte Turkijedeal keerde de rust enigszins terug aan haar zuidoostelijke grens. Maar het waterbedeffect veroorzaakte al gauw elders spanning. Eerst in zuiden, vanuit Libië en Marokko. En nu in het oosten, met dank aan de laatste dictator van Europa. Loekasjenko legt met zijn sinister machtsspel de kwetsbaarheid van de EU bloot: een gebrekkig migratiebeleid en een grote energieafhankelijkheid.

Pogingen om de migratiekwestie structureel aan te pakken bleken tot nu een maat voor niets. Aan crisissituaties en druk topoverleg over 'oplossingen' was er de voorbije jaren geen gebrek. Midden 2018 werd de oprichting van ‘regionale ontschepingsplatformen’ aangekondigd, geïnspireerd op het Australische model. Op die plaatsen buiten de EU zou een onderscheid worden gemaakt tussen economische migranten en vluchtelingen die wel aanspraak maken op bescherming. Daarover is sindsdien weinig of niets meer vernomen. Logisch, want geen enkel land wil het vuile werk opknappen, ondanks ruime financiële compensaties.

Over de oprichting van ‘regionale ontschepingsplatformen’ is weinig of niets meer vernomen. Logisch, want geen enkel land wil het vuile werk opknappen, ondanks ruime financiële compensaties.

Ruim een jaar geleden stelde de Europese Commissie een alomvattend asiel- en migratiepact voor. Die zaak zit nog altijd geblokkeerd. De lidstaten raken het niet eens op welke manieren ze solidair met elkaar willen zijn. In migratiekwesties lopen de belangen erg uiteen. Het is ieder voor zich.

Vooral Polen is een notoir tegenstander van lastendeling, onder andere via het spreiden van de vluchtelingen. Warschau mag zich gelukkig prijzen dat het vanuit de andere hoofdsteden brede steun kreeg voor zijn aanpak van de krachtmeting met Wit-Rusland. Die solidariteit is principieel terecht, want kwetsbare lidstaten in de steek laten in een conflict met een derde land betekent zo goed als het einde van het Europese integratieproject.

Geen pottenkijkers

Veel minder vanzelfsprekend is het eenrichtingsverkeer waarmee de Poolse machthebbers de Europese solidariteit interpreteren. Warschau is wel geïnteresseerd in financiële steun voor de verdere uitbouw van een grensmuur, maar wil, net als Minsk, geen pottenkijkers aan zijn grens. Correctie: onze grens, want Polen is tot nader order een EU-lidstaat. Frontex, de Europese kust- en grenswacht met - o ironie - zijn hoofdkwartier in Warschau, is niet welkom, en ook niet Europol, het EU-asielagentschap, VN-organisaties of internationale ngo’s. Blijkbaar hebben de Polen een en ander te verbergen: zowel illegale pushbacks naar Wit-Rusland als een ongecontroleerde transmigratie naar Duitsland.

Polen geeft in de migratiecrisis met Wit-Rusland niet thuis. Opvallend voor een land dat graag met christelijke waarden schermt.

De aangekondigde sancties tegen Wit-Rusland en iedereen die van ver of dichtbij zijn sinister plan helpt uit te voeren, lijken hun effect niet te missen. De toestroom van nieuwe migranten droogt op. Maar dat lost de humanitaire catastrofe voor de kinderen, de vrouwen en de mannen op het terrein niet op. Niemand pleit ervoor iedereen zomaar toegang te verlenen tot de EU. Maar dat sluit dringende hulp toch niet uit? Polen geeft niet thuis. Toch opvallend voor een land dat graag met christelijke waarden schermt en altijd op de eerste rij staat om kritiek te uiten op het decadente Westen.

Er is nochtans weinig verbeelding nodig om een hedendaags kerstverhaal te zien in families die op de vlucht zijn en nergens terechtkunnen. Een vorm van solidariteit - of het gebrek eraan - om eventjes bij stil te staan.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud