Advertentie

Mislukkingsdurf

©Dieter Telemans

Was ons land een bedrijf, dan was het al jaren failliet. Dat hoor en lees je constant. Maar kan je de twee wel vergelijken? Een overheid heeft taken die een bedrijf niet heeft: het opstellen van regels voor een land bijvoorbeeld. Maar zelfs als je de overheid terugbrengt tot haar administratie, dan nog loopt de vergelijking mank. Je mag hopen dat de directie en de raad van bestuur van een bedrijf dezelfde doelstellingen en langetermijnvisie hebben, anders is het bedrijf geen lang leven beschoren. In een overheid is het equivalent van een raad van bestuur de regering - lees: de eigen minister. En die beoogt andere doelstellingen dan de directie van een ministerie. Een ministerie hoort ideologisch neutraal te zijn terwijl een minister er alles aan doet om het beleid de kleur van zijn partij te geven.

Minister en topambtenaar vechten elk jaar een verbeten strijd uit bij de opmaak van een begroting. Als er geld te verdelen valt, wordt slechts bij hoge uitzondering - als moord en brand is geschreeuwd in alle media - beslist dat het naar prioritaire doelstellingen gaat. Meestal wordt op regeringniveau eerst beslist wat het aandeel is van elke regeringspartij. Stel dat het 1 miljoen euro is, dan wil de minister dat liever besteden aan 10 euro meer pensioen of minder belastingen voor 100.000 burgers dan aan een nieuw computersysteem in zijn administratie, al zou dat op korte termijn het vijfvoudige aan rendementswinst opleveren. En je kan het de minister zelfs niet aanwrijven, want kiezen voor een maatschappelijk onzichtbare IT-innovatie zal hem in het beste geval geen stemmen kosten, laat staan winnen.

Ik ben een der gelukkigen die meemaakte dat zijn minister hem steunde in zijn pleidooi voor een langetermijninvestering, maar het is uitzonderlijk. Er zijn landen waar zelfs in de grondwet staat dat er jaarlijks seed money voor administratieve vernieuwing in de begroting moet worden ingeschreven. België is niet zo’n land.

Als moet worden bespaard, hebben administraties altijd de verkeerde kaarten. Geen enkele minister wil inleveren op beleidsmaatregelen. Dus worden besparingen gezocht bij administraties. Onder luid gejuich van de bevolking, want er kan niet genoeg bespaard worden op overheidsmanagers en ambtenaren.

Lezer dezes weet dat schrijver dezes het overheidsbeslag te hoog vindt, maar er evenzeer van overtuigd is dat je dat niet naar beneden krijgt met blinde lineaire besparingen die luie topambtenaren belonen, het soort dat nooit ruimte ziet om op hun uitgaven te korten, en die ijverige topambtenaren én hun ambtenaren straffen door hen boven op de zelf genomen besparingen nog een rondje kaasschaaf te laten ondergaan.

Het stuk overheidsbeslag dat administraties de burger kosten, krijg je naar beneden door efficiënt te werken. Maar het volstaat niet. Overheidsmanagers die naam waardig weten dat zelfs ‘less is more’ geen soelaas zal bieden. De burger wil steeds minder ambtenarij. Maar bij het minste wat misloopt, moet de overheid wel optreden. Dan is efficiëntiewinst in overheidsorganisaties onvoldoende. Er moeten totaal nieuwe oplossingen komen. Daarvoor is innovatie nodig.

Ook ministers willen wel een geïnnoveerde administratie maar liever geen innoverende administratie. Waar je iets uitprobeert, kan vanalles mislopen en dat is een te groot politiek risico. En ook daarvoor kan je hen niet met de vinger wijzen. Want als in een administratie iets niet naar behoren loopt, mag de minister het gaan uitleggen in het parlement en de media. Daarom pleit ik ervoor dat overheidsmanagers verantwoording moeten afleggen over hoe ze dingen aanpakken, en ministers over wat ze beslissen.

Dat houdt natuurlijk in dat politiek, media en burgers niet langer brave gehoorzaamheid en regeltjesopvolgerij aanhouden als de belangrijkste criteria omoverheidsmanager te worden (selectie) en te blijven (evaluatie) maar mensen selecteert die de moed hebben te innoveren. Ministers moeten dan wel toelaten dat innovatieprojecten ook kunnen mislukken.

Frank Van Massenhove is voorzitter van FOD Sociale Zaken. Hij schrijft deze column in eigen naam.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud