Niemand wordt beter van polarisatie

Ik maak me zorgen. Over de aanhoudende polarisatie in onze samenleving.

Door Anne De Paepe, rector van de Universiteit Gent

Als ik naar de radio luister, de krant opensla of naar het nieuws kijk, kan ik alleen maar vaststellen dat bijna elk maatschappelijk thema in een zwart-witdiscours wordt gekaderd. Het lijkt wel alsof de tegenstellingen tussen bevolkings-groepen nooit eerder zo groot waren. Mensen lijken uit elkaar te groeien, hetzij op religieus vlak, hetzij economisch, financieel of politiek. En nee, het is niet altijd een ver-van-onsbedshow, steeds meer gebeurt het heel dicht bij huis.

Voorbeelden genoeg. Een onhandige uitspraak over racisme van een burgemeester leidt tot de zoveelste stellingenoorlog voor of tegen de man. De interesse in nader onderzoek dat zijn uitspraak onderbouwt of ontkracht, lijkt heel wat minder groot. De verkoop van een farmabedrijf verdeelt het land al evenzeer in voor- en tegenstanders van de ondernemer in kwestie. En dat terwijl de man op zich er in dit debat eigenlijk niet toe doet, toch? Een kritisch artikel in ons studentenblad veroorzaakte al eveneens een mediastorm. En je voelt bij sommigen de ontgoocheling als we die storm niet nog meer aanwakkeren door het blad aan te vallen, maar in de plaats daarvan aangeven hoe onze universiteit in het belang van de werknemers en de instelling de problematiek aanpakt.

De waan van de dag vergt zoveel energie dat er geen tijd meer overschiet om de problemen fundamenteel op te lossen.

Voor nuancering of bemiddeling lijkt er almaar minder plaats. Zelfs niet voor een open gesprek. Al besef ik dat polarisatie van alle tijden is. Maar naar mijn aanvoelen worden de tegenstellingen anno 2015 met de dag scherper voorgesteld en wordt het wantrouwen soms kunstmatig gevoed. Versta me niet verkeerd, ik heb niets tegen de (sociale) media. Maar aan snelheid en alomtegenwoordigheid, en waarschijnlijk ook aan onderlinge concurrentie, zit een donkere keerzijde. Wie geen uitgesproken mening heeft, lijkt geen mening te hebben. Je bent voor of je bent tegen. En liefst in hooguit 140 karakters.

Vooral bij gevoelige en ethische thema’s is het pijnlijk als een veelal complexe problematiek vereenvoudigd wordt in een pro- of contrahouding. Een radiogesprek over euthanasie bij dementerende ouderen ontspoort binnen tien minuten. Net zoals velen zich geroepen voelen om hun ongezouten visie te delen als een celebrity haar eierstokken laat wegnemen. Terwijl ik als onderzoeker naar erfelijke ziektes weet hoe ingewikkeld dat probleem is en hoezeer die kwestie nuance vereist.

Ook als een oud-politicus uit het leven stapt, zien we beladen onderwerpen zoals zelfdoding en verkrachting bij sommigen verglijden naar een schaamteloze karaktermoord. En zo duiken elke dag nieuwe onderwerpen op waarrond de controverse wordt aangewakkerd en die weer even snel uit het nieuws verdwijnen als ze erin kwamen. Hoeveel verder kan dit nog gaan? En vooral: wat hebben we daaraan? Want door mensen voortdurend tegen elkaar op te zetten krijg je niet alleen een gespannen samenleving, maar verdwijnt ook de noodzakelijke nuance om probleemsituaties op te lossen.

Enkel de media beschuldigen zou te gemakkelijk zijn. Uiteraard moeten ook zij de hand in eigen boezem steken, maar eigenlijk moeten we dat dringend allemaal doen. Laten we stoppen met de tegenstellingen te voeden. Door de polarisatie verdwijnt immers onze plicht om op een positieve manier mee te bouwen aan een betere maatschappij. De waan van de dag vergt zoveel energie dat er geen tijd meer overschiet om de problemen fundamenteel op te lossen. En daar worden we met zijn allen niet beter van. We hebben nuance nodig en mogen ons niet verliezen in populistische discoursen. Daarvoor zijn de problemen te groot, en te belangrijk.

Lees verder

Tijd Connect