Noelsspeak | Gezocht: libra pecuniaria

Geert Noels

In Noelsspeak spreekt econoom en Econopolis-stichter Geert Noels zich maandelijks onomwonden uit. Vandaag heeft hij het over de disruptie van het financiële systeem.

Volgende week is het zeven jaar geleden dat ECB-voorzitter Mario Draghi de woorden ‘whatever it takes’ uitsprak. Hij deed de uitspraak onder druk van de markten - en van zijn omgeving - om de druk op de euro en op de Club Med-landen zo snel mogelijk te verlichten. Maar het gunstige effect op de korte termijn komt met een grote prijs op de lange termijn: zeepbellen, meer schulden en een financieel systeem dat zijn ijkpunten is verloren.

Ik vraag me af hoe professoren vandaag in de cursus financiën de rente en de rentecurve uitleggen. Want hun handboeken kloppen niet meer. De rente was een theoretisch sluitend uit te leggen financieel-economische variabele, die rekening hield met onder meer inflatieverwachtingen, risico, liquiditeit en voorkeur van looptijd. Maar nu de rente van zowat 55 procent van het overheidspapier in de eurozone negatief is, vereisen de ‘expectations theory’ en de ‘market segmentation theory’ een wel heel kromme interpretatie - die studenten alleen maar met meer vragen opzadelt. Trek maar eens met de theorie in je hoofd naar het examen en krijg dan de vraag: ‘Hoe komt het dat de Italiaanse rente lager is dan de Amerikaanse?’

Hoe zouden de professoren vandaag in de cursus financiën de rente en de rentecurve uit leggen?

De cursussen financiën van twintig jaar geleden kloppen dus niet meer. En dat is niet alleen te wijten aan het hoofdstuk over de rente. Ook als het over pakweg de rol van de centrale banken (vroeger terughoudend, nu hyperactief), de bitcoin, de blockchain, de toenemende en zelfs overheersende rol van passief beheer en de impact op de koersvorming gaat, zijn ze niet up-to-date. En elke dag komt er iets nieuws bij: de libra, crowdfunding, een fintechbedrijf dat banken omzeilt, banken die met nieuwe financiële instrumenten de regelgeving proberen te omzeilen. Het financiële systeem is in transformatie.

Dat zijn allemaal maar kleine disrupties vergeleken met de disruptie die de centraal bankiers zelf hebben veroorzaakt. Daarbij zijn de ijkpunten van het systeem verzet. De negatieve rente heeft een enorme impact op langetermijnsparen, op contracten, op het gedrag van spaarders en investeerders. Veel klassieke modellen, maar ook de meer complexe zoals Black & Scholes zijn in de war door het langdurige gebruik van een niet-conventionele monetaire politiek. De ongerustheid bij bankiers, verzekeraars, pensioenfondsen en spaarders neemt toe. En dat wordt nog versterkt doordat jarenlang is beloofd de uitzonderlijke situatie te normaliseren (in de richting van de handboeken), terwijl de jongste maanden ‘terra incognita pecuniaria’ wordt verkend.

Niet ‘fit and proper’

De benoeming van Christine Lagarde als opvolger van Draghi zal geen trendbreuk brengen. Lagarde is een competente juriste, diplomate en politica, al zou ze in België vanwege haar veroordeling in de zaak Tapie-Crédit Lyonnais nooit ‘fit and proper’ worden bevonden door de toezichthouder. Niemand twijfelt aan haar competenties, maar haar als niet-econome en niet-centraal bankier voorzitter van de ECB maken is als een lijnpiloot tot hoofd van het Hoog Comité van de Voedselveiligheid benoemen. Met een politica aan het hoofd kan de ECB ook minder politieke onafhankelijkheid claimen.

Met een juriste en voormalig hoofd van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) lijkt het voorts alsof Europa zich voorbereidt op een nieuwe financiële en systemische crisis waar met landen moet worden onderhandeld. De ECB is niet langer apolitiek, en ook dat is een wijziging van een ijkpunt. Lagardes benoeming maakte deel uit van een megapolitieke Europese benoemingscarrousel. De ECB is nu officieel een verlengstuk van de politiek.

De Europese Centrale Bank is nu officieel een verlengstuk van de politiek.

Evenwicht is in het Latijn libra. De libra is de oudste benaming van een munt, genoemd naar het tegengewicht in een balans waar goud werd gewogen. Dat Facebook en anderen een nieuwe munt die naam geven, is geen toeval. Ze kennen de financiële geschiedenis. Er wordt gefluisterd dat de Indiase topeconoom Raghuram Rajan de architect was.

Beleggers, spaarders en investeerders zijn op zoek naar een nieuw financieel systeem dat hen vertrouwen inboezemt, met betrouwbare ijkpunten voor de lange termijn. Centrale banken hebben de ijkpunten niet gerespecteerd en de rente te lang misbruikt. Dat creëert vastgoedzeepbellen, blaast overnameprijzen op, doet schulden verder exploderen en confisceert langzaam het spaargeld van goede huisvaders door hun koopkracht te ondergraven.

De libra pecuniaria, het financiële evenwicht, is verloren. Het beste wat je dan als belegger kan doen, is leren uit de geschiedenis. Goed spreiden, zeepbellen vermijden, wat goud, veel activa met goede cashflows en hopen dat men op tijd weer het goede pad vindt. Draghi was bereid ‘whatever it takes’ te riskeren. Net als Alan Greenspan wordt hij bij zijn afscheid wellicht net niet heilig verklaard. Bij de voormalige Amerikaanse centraal bankier besefte men pas jaren later welke chaos hij had achtergelaten.

©Mediafin

Lees verder

Tijd Connect