Op één been kan je niet staan

Elke moderne bank is bij definitie illiquide. Een bank financiert zich immers deels met snel tot onmiddellijk opvraagbare deposito’s, terwijl ze daarmee langetermijnleningen financiert. Maturiteitstransformatie, heet dat in het jargon. Je kan op elk moment over je deposito’s beschikken, en toch worden er langetermijnprojecten mee gefinancierd. Deze magie is een van de voornaamste redenen waarom we banken zo hard nodig hebben, maar is tevens de bron van de inherente fragiliteit van het moderne bankwezen. Indien te veel deposanten op hetzelfde moment hun deposito’s terugvragen, kan de bank dat geld nooit snel genoeg bij elkaar krijgen zonder grote verliezen te incasseren. Een liquiditeitsprobleem leidt in de banksector algauw tot insolventie en faillissement.

En de deposanten hebben goede redenen om allemaal op hetzelfde moment hun geld terug te vragen. Stel, iedereen gelooft dat bank A gezond is en plots ontstaat het gerucht dat bank A in geldnood verkeert. Zelfs indien je weet dat dat niet waar is, kan het toch rationeel zijn zo snel mogelijk je geld bij bank A op te vragen. Indien voldoende anderen het gerucht ten onrechte geloven, of geloven dat anderen het geloven, kan hun afhaling volstaan om de bank over de kop te laten gaan. En je kan maar beter weg zijn voor de bank in elkaar klapt. Daarom zucht een ongereguleerde banksector onder het juk van het gerucht. Zelfs hoge bankkapitalisaties volstaan niet om die tirannie volledig te beteugelen.

Dat inzicht leidde na de grote depressie van de jaren 30 tot maatregelen om de machtige vleugels van het wispelturige gerucht te knippen. De belangrijkste maatregel was de creatie van een lener van laatste toevlucht, waar solvente banken altijd terechtkunnen voor vers geld. De centrale bank als Café De Laatste Kans. Daarenboven pakte Amerika in 1934 uit met de Glass Steagall Act. Deze wet voorzag in de oprichting van een verzekering die de kleine deposant zou beschermen tegen de ondergang van zijn bank. Geweldig idee. Dankzij die depositoverzekering hoef je niet meer naar de bank te hollen bij elk gerucht, want je bent verzekerd. Probleem opgelost dus? Zo eenvoudig is het helaas zelden. Aangezien banken weten dat verzekerde deposanten minder geneigd zijn hun geld af te halen, zouden ze kunnen reageren door meer risico te nemen met minder kapitaal. Moral hazard, heet dat. Bij succes stijgen het rendement op eigen vermogen en de bonus spectaculair, de tegenvallers zijn voor de verzekeraar. Daardoor is het verre van zeker of een depositoverzekering op lange termijn tot een stabieler banksysteem leidt.

Het interessante is dat de Glass -Steagall Act daarop anticipeerde door commerciële banken en investeringsbanken strikt van elkaar te scheiden, zodat banken geen al te grote risico’s konden nemen met geld van deposanten. Een prachtig evenwicht. Depositoverzekering en bankensplitsing hebben elkaar nodig. Een splitsing zonder depositoverzekering komt nooit helemaal onder het juk van het gerucht vandaan. Een depositoverzekering zonder sterke beperking op de risico’s leidt uiteindelijk altijd tot ongelukken. Alleen samen staan ze sterk. Desondanks heeft de banksector decennialang aan één been van dit evenwicht geknabbeld, in de rat race naar hogere rendementen. Dat leidde al tot serieuze ellende in de tweede helft van de jaren 80 met een ernstige crisis in de Amerikaanse spaarbanksector. Uiteindelijk werd de Glass Steagall Act na een jarenlang spervuur van de banksector in 1999 midscheeps geraakt, toen president Bill Clinton, smaak van de sigaar nog in de mond, het lot van de Glass Steagall Act met zijn handtekening bezegelde.

We kennen onderhand het gevolg: een wereldwijd uitslaande financiële brand die zich door een eindeloze liquiditeitstoevoer van Café De Laatste Kans ternauwernood liet blussen. In de meeste landen werd ook de dekking van de depositoverzekering verbreed (meer deposanten vallen er onder) en verdiept (er worden grotere bedragen verzekerd), maar van de splitsing van commerciële banken en investeringsbanken is er, na het aanvankelijke enthousiasme, nog maar weinig sprake. Integendeel. Alle grote investeringsbanken hebben na het failliet van Lehman Brothers het bankstatuut gevraagd en gekregen, om ook van de depositoverzekering en het goedkope krediet van Café De Laatste Kans te kunnen genieten. We hinken op één been. Een gigantisch been. Een stelt van een kilometer. Het monster van competitie en hebzucht zit nu diep in zijn hol, maar eerder vroeg dan laat steekt het weer de kop op en laten sommige banken zich opnieuw verleiden tot het nemen van meer risico’s met deposantengeld. De volgende afgrond ligt daar te wachten. De VS hebben er in de jaren 80 al eens in gelegen. Waarom wachten we om van richting te veranderen? Is het de pijn?

n Koen Schoors is professor economie aan de Universiteit Gent.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud