Optimisten zijn geen dommeriken

Managing partner Growth Inc.

‘Alleen dommeriken zijn vandaag optimistisch.’ Dat was de kop boven een recent interview met de historicus Philipp Blom. Volgens hem stevenen we door de klimaatverandering, de automatisering en het kapitalisme onvermijdelijk op een catastrofe af. Wie dat niet inziet, is volgens hem een volslagen dommerik. Daarmee suggereert hij uiteraard dat alleen doemprofeten - zoals hijzelf - echt intelligent kunnen zijn.

Mensen angst aanpraten over de toekomst is een makkelijke strategie om burgers in de pas te laten lopen.

De paradox is dat we het nog nooit zo goed gehad hebben. We waren nog nooit zo gezond, leefden nog nooit zo lang en waren nog nooit zo rijk als vandaag. Voor alle duidelijkheid: de voorgaande zin geldt voor zowat elke inwoner van deze planeet. Kijk naar de indrukwekkende boodschappen van Johan Norberg, Max Roser of wijlen Hans Rosling.

Tonnen grafieken, data en cijfers illustreren onweerlegbaar hoe goed het vandaag met de mensheid gaat. Van levensverwachting tot onderwijs, van democratie tot oorlogsslachtoffers en van kindersterfte tot honger: nooit hadden we het beter. Toch maakt dat argument in het Westen nauwelijks indruk. Rijk en gezond zijn op zich maakt niet gelukkig, rijker en gezonder worden des te meer. Wie arm is, hoopt rijker te worden. Wie rijk is, vreest rijkdom te verliezen.

Een peiling van Pew Research bevestigt dat resultaat. De groei in het Westen kalft al een tijdje af en globalisering, technologie en automatisering maken de westerse middenklasse onzeker. Het vertrouwen in een betere toekomst daalt in een aantal landen stelselmatig. In rijke landen gelooft slechts een op de drie burgers dat hun kinderen het beter zullen hebben dan zijzelf. Meer dan de helft is daar niet van overtuigd. In Frankrijk gelooft zelfs minder dan een op de tien in een betere toekomst. In ontluikende markten geldt net het omgekeerde. Hoewel het gemiddelde inkomen er veel lager ligt, ziet meer dan de helft van de bevolking daar een rooskleurige toekomst voor de volgende generaties.

Rampspoed

Waarom hebben we zo weinig vertrouwen in de toekomst? Het antwoord moeten we niet ver zoeken. De westerling wordt om de oren geslagen met alle rampspoed die hem te wachten staat. Financiële crisissen, klimaatopwarming, burn-outs, terrorisme of een toekomst vol robots en zonder jobs. Ook schuldgevoelens over klimaat, consumptie, ongelijkheid, migratie of terrorisme staan steevast op het menu. Allemaal gigantische problemen voor een kleine en dus per definitie machteloze burger. Je zou van minder ongelukkig worden. Mensen angst aanpraten over de toekomst is een makkelijke en beproefde strategie om burgers in de pas te laten lopen.

Er zijn landen waar mensen het veel minder goed hebben en waar het vertrouwen in de toekomst toch groter is. Dat vertrouwen kan je niet decreteren, afdwingen of laten stemmen in een parlement.

De zogenaamde oplossingen voor al die grote problemen beginnen steevast met ‘we moeten met zijn allen’, ‘de overheid moet dringend’ of ‘we moeten radicaal anders’. Het idee dat we ergens op een paar knoppen duwen en dat de toekomst er dan voor iedereen rooskleurig uitziet, is ronduit belachelijk. Als grote rijkdom, een goede gezondheid, lage kindersterfte, gratis onderwijs en decennia van vrede en voorspoed mensen al geen vertrouwen geven in de toekomst, dan gaan een paar drukken op wat beleidsknoppen dat ook niet doen. Er zijn landen waar mensen het veel minder goed hebben en waar het vertrouwen in de toekomst toch groter is. Dat vertrouwen kan je niet decreteren, afdwingen of laten stemmen in een parlement.

Hoe garanderen we dan dat westerse burgers weer hoopvoller naar de toekomst kijken? Door ze te laten geloven in hun eigen kunnen. Door ze vertrouwd te maken met hun eigen keuzes. Door ze te laten geloven dat ze zelf het verschil kunnen maken. Door ze tevreden te laten zijn met wat ze hebben. Door ze zelf verantwoordelijkheid te geven over hun eigen leven. Niet door ze om de oren te slaan met hoe goed ze het hebben en hoeveel er op het spel staat. Niet door ze voortdurend rampscenario’s op te solferen. Niet door ze schuldgevoelens aan te praten voor elk probleem in de wereld. En al zeker niet door te beweren dat elke optimist een dommerik is.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud