Politici, loop desnoods naar de maan

Caroline Ven

Aanstaande zondag zal de nationale feestdag in mineur verlopen. Politieke partijen hebben lange tanden om van de federale regeringsvorming werk te maken. En op regionaal vlak worden intussen tactische spelletjes gespeeld. België is een stuurloos land, zonder duidelijke gezamenlijke missie.

©Jan Locus

Toch valt op 21 juli 2019 wel iets bijzonders te vieren. Vijftig jaar geleden zette de mens voor het eerst een stap op de maan. Een ambitieus project met als doel de mens naar de maan en veilig terug te brengen werd in 1961 opgestart door president John F. Kennedy. Het werd gerealiseerd in 1969 onder president Richard Nixon. Nixon is een andere president, en lid van een andere partij dan diegene die het project gelanceerd had.

Dat is de kracht van een ‘moonshot’, van een missie: het begeestert mensen, over verkiezingen en wisselende meerderheden heen, en mobiliseert de nodige middelen en bedrijven. Het Apollo-project werd getrokken door de ruimtevaartorganisatie NASA, met volledig betaalde medewerking van Amerikaanse bedrijven. Die konden daarmee ook een indrukwekkende technologische voorsprong op hun buitenlandse concurrenten uitbouwen.

De kracht van een ‘moonshot’, van een missie, is dat ze mensen begeestert, over verkiezingen en wisselende meerderheden heen, en de nodige middelen en bedrijven mobiliseert.

Uit die aanpak kunnen we vandaag nog altijd veel lessen trekken. We staan economisch en maatschappelijk voor een ongeziene uitdaging. Door gebrekkige voorbereiding beschikken we niet over een financiële buffer om de kosten van de vergrijzing, zowel voor pensioenen als voor zorg en gezondheid, op te vangen. Tegelijkertijd moet ons land de transitie maken naar een koolstofarme en een kennisintensieve economie. Dat moet gebeuren in een internationale omgeving waarin nationalistische en protectionistische reflexen opflakkeren.

Overheid

Geen tijd te verliezen dus om de concurrentiekracht van ons land en van onze bedrijven veilig te stellen. De overheid kan daarbij veel meer doen dan alleen flankerend optreden. Uiteraard gaat het erom een goed werkende, efficiënte administratie aan te sturen waar burgers en bedrijven op kunnen rekenen voor de publieke dienstverlening. Een goede staatshuishouding is echter een minimumbod. De overheid kan ook een belangrijke actor worden om de transitie te bewerkstelligen.

Vlaanderen is alvast aan een mooie inhaalbeweging bezig op het vlak van investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Het innovatiebudget werd de afgelopen jaren terecht fors opgetrokken, en nadert de Europese doelstelling 3 procent van het bruto binnenlands product naar onderzoek en ontwikkeling te doen vloeien, waarvan 2 procentpunt door bedrijven en 1 procentpunt door de overheid.

Maar we kunnen nog wat leren uit de Amerikaanse aanpak. De successen van heel wat doorbraken, zoals het ontstaan van het internet, maar zelfs succesvolle bedrijven zoals Google, kwamen tot stand dankzij de Amerikaanse overheid als trekker van grote innovatieprojecten, waarbij ze een beroep deed op de industrie om die te ontwikkelen.

Vandaag knippen politici misschien te vaak alleen de lintjes van projecten door die succesvol werden afgerond.

Grote innovaties hebben nood aan een stabiele financiering die ook een tussentijdse tegenslag kan opvangen. Vandaag knippen politici misschien te vaak alleen de lintjes van projecten door die succesvol werden afgerond. Terwijl de echte steun voor innovatie door de overheid er juist in bestaat te durven investeren in ongekende paden. Als onverwachte hindernissen opduiken, zou men juist moeten durven te zeggen dat we het minstens hebben geprobeerd. Of beter nog: bekijken hoe het met de bekomen resultaten toch beter kan.

Door conclusies te trekken uit falen leer je pas echt. En door vol te houden waar anderen afhaken. Maar wel met een duidelijke en concrete missie: ons land klaarmaken voor de uitdaging van de klimaatverandering. Die opdracht is moeilijker dan het eerste moonshot maar absoluut noodzakelijk en heeft een wereldwijde relevantie.

Een waardescheppende overheid gaat verder dan alleen administratieve vereenvoudiging of efficiënte essentiële publieke dienstverlening. De overheid moet meer dan alleen facilitator spelen ten dienste van burgers en bedrijven. De toekomstvisie, onder meer om welvaart voort te brengen en duurzaamheid gestalte te geven, mag niet worden herleid tot enkele wetten, normen, taksen of subsidies.

Kan hier een generatie politici opstaan met dezelfde doorgedreven missie als diegenen die de eerste man op de maan hebben gezet?

Lees verder

Tijd Connect