Primauteit van de politiek

Iets meer dan een jaar geleden zei captain of industry Luc Bertrand dat dit land ‘geen socialistische, maar een marxistische premier’ had. Di Rupo reageerde uiterst nuchter: ‘Iedereen, zowel werkgevers, vakbonden als politici, moet zich constructief opstellen. Karikaturen helpen niet.’

©IMAGEGLOBE

Vorig weekend riep De Rupo, toen nog bekleed met het ambt van premier, de aankomende regering uit tot ‘ultra-rechtse coalitie’. Misschien las ik er, bladerend door het regeerakkoord, over, maar ik vond nergens dat de doodstraf wordt ingevoerd, dat de sociale zekerheid weer naar Openbare Onderstand wordt teruggeplooid of dat rechters voortaan benoemd worden door De Grote Leider. Waarom valt iemand die door Maggie De Block, minister in die ultrarechtse regering, omschreven wordt als een aangename, attente en gevoelige man zo snel in de valkuil van de karikatuur, waar hij een jaar geleden zo mooi rond slalomde?

Andere mensen die ik, afgaande op persoonlijke contacten, ook als aangenaam en attent zou omschrijven - en dat is niet, wat velen zouden kunnen vermoeden, een subtiele vorm van ironie - zoals Rudy De Leeuw (‘een regering voor de rijken’), Marc Leemans (‘Regeringsakkoord is sociale horror’) en Karel Van Eetvelt (‘Ik ken administraties waar niet gewerkt wordt maar ik ga geen namen noemen’) vervallen in hetzelfde euvel. De volgende vergaderingen van de sociale partners zullen erg gezellig zijn, dat staat vast. Maar de vraag blijft: waarom die karikaturen?

Want het lost nooit iets op. Relatietherapeuten weten al jaren dat er voor echtelieden die met verbale terpentijn oorlog voeren geen soelaas is en raden hen aan zo snel mogelijk te scheiden.

We hebben in en om de Wetstraat wekenlang staaltjes van zinloos karikatuurgedrag gezien.
Frank Van Massenhove
Column

Als personages op het politieke toneel elkaar cynisch herleiden tot bordkartonnen vijandbeelden krijgen ze weliswaar het soort luidruchtige bijval van hun achterban dat veel reminiscenties oproept met een groep stomdronken voetbalhooligans, maar ze moeten diep in hun binnenste toch ook weten dat het gros van de bevolking er met het grootste afgrijzen op toekijkt? Het beeld is dat van politici na een wedstrijd regeringsdeelnemen die of doldriest zijn omdat ze gewonnen hebben of blind woededronken omdat ze verloren hebben. Op die manier zal de gemiddelde inwoner van dit landje niet de indruk krijgen dat men echt met zijn problemen bezig is. Toch hebben we in en om de Wetstraat wekenlang staaltjes van dat soort zinloos karikatuurgedrag gezien.

Het zou wel iets te maken kunnen hebben met empathie, een woord dat zich niet veel laat opmerken in een zakenkrant maar dat deze week toch de titel was van een scherpzinnig commentaarstuk van de hoofdredactrice van deze krant.

In ‘Een Tijd Voor Empathie’ beschrijft de wereldvermaarde bioloog Frans De Waal het merkwaardig empathisch vermogen van primaten. Ze helpen zelfs eendjes en mensen in nood, maar ze zijn toch vooral gericht op het welzijn van familieleden, vrienden en partners. De Waal legt moeiteloos het verband met onze soort. Van alle zoogdieren zijn de mensen weliswaar de grootste narcisten maar toch zijn ze bijzonder empathisch met partners in een coöperatieve situatie. Voor concurrenten is er grote ‘contra-empathie’. ‘Als we vijandig worden behandeld vertonen we het tegendeel van empathie. In plaats van te glimlachen wanneer de ander glimlacht, trekken we een gezicht alsof het genoegen van de ander ons stoort. Vertoont de ander daarentegen tekenen van leed, dan glimlachen we alsof we van zijn pijn genieten’, stelt De Waal vast.

Als de coöperatieve situatie verandert, slaat ook onze empathie/contra-empathie om in spiegelgedrag. Het ligt dus in het verlangde van normaal mensengedrag om eerst de regering waarin je zit op te hemelen, om vervolgens, wanneer je toetreedt tot een spiegelregering, die af te breken tot op de grond. Van de ene dag op de andere toon je diepe empathie met de nieuwe regeringspartners en vernederende contra-empathie met degenen die je in de oppositie hebt gezet. Luister eens, met die wetenschap in het achterhoofd, naar de taal van de drie regeringspartijen die verder blijven regeren en naar de drie ‘nieuwe’ oppositiepartijen. Taal verandert snel maar het echte gedrag verandert bij mensen uiterst traag. De anti-empathie is rap geïnstalleerd maar voor er echt empathie is voor de nieuwe partners in een veranderde coöperatieve situatie, loopt er nogal wat water door de Schelde.

We zijn gewoon dat de federale regeringsvorming lang duurt, maar tot nog toe was dat alleen het geval als er communautaire knopen moesten worden doorgehakt. Zuiver socio-economische regeringen komen snel in het zadel. Maar dat was deze keer wel anders. Er waren meer dan 130 dagen en een eindvergadering van 29 uren nodig voor een regeerakkoord en meer dan een lange nacht voor de verdeling van de ministerposten. Nieuwe empathie groeit traag bij de mensensoort. Narcisme heeft zijn prijs.

Bij primaten is vijandig gedrag altijd kortstondig. Na een gevecht op leven en dood beginnen de vechtersbazen elkaar uitgebreid te ontvlooien en brengen op die manier weer rust in de gemeenschap. Iemand enig idee wat het menselijke equivalent van ontvlooien zou kunnen zijn?

Frank Van Massenhove is voorzitter van de FOD Sociale Zekerheid. Hij schrijft deze column in eigen naam.

Lees verder

Gesponsorde inhoud