Quinten Jacobs | Het zijn maar verkiezingen

Advocaat grondwettelijk recht en praktijkassistent KU Leuven

Heel wat jongeren hebben op 9 juni ook voor de regionale en federale verkiezingen kunnen stemmen, terwijl dat alleen voor de Europese verkiezingen toegelaten was. Maar in politieke kringen dendert de trein gewoon door. Het zijn maar verkiezingen, toch?

In de meerderheid van de kiesbureaus die een college van deskundigen heeft onderzocht, vonden onregelmatigheden plaats. In Brussel werden bijna 1.700 foutieve stemmen uitgebracht. In Vlaanderen werden 5 van de 103 kantons als steekproef gecontroleerd en werden bijna 400 onregelmatigheden vastgesteld. De conclusie van het expertenrapport stelt duidelijk dat niet kan worden uitgesloten dat die onregelmatigheden een impact hebben gehad op de zetelverdeling in de parlementen.

Maar niet het college van deskundigen moet oordelen of de verkiezingen wettig zijn verlopen, dat doen de parlementen zelf. En die denken er anders over. De afgelopen weken keurden de Brusselse, de Waalse en de Vlaamse parlementsleden al hun eigen verkiezing goed. Naar alle waarschijnlijkheid doet het federaal parlement woensdag hetzelfde.

Advertentie

Het is dus niet zeker dat de samenstelling van de verschillende parlementen van ons land de komende vijf jaar wel overeenkomt met het aantal wettig uitgebrachte stemmen. Niet omdat hier en daar wat menselijke fouten bij het tellen van de stemmen zijn gebeurd, maar omdat duizenden onwettige stemmen zijn uitgebracht.

Recht op vrije verkiezingen

Nog wraakroepender is dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vier jaar geleden al heeft geoordeeld dat de Belgische procedure om de regelmatigheid van de verkiezingen te controleren het recht op vrije verkiezingen schendt. Volgens het Hof kunnen parlementsleden niet neutraal zijn als ze oordelen over de regelmatigheid van hun eigen verkiezing. Ze hebben er namelijk zelf belang bij dat eventuele klachten daarover worden afgewezen. Doordat de grondwet de afgelopen jaren op slot zat en het relevante grondwetsartikel niet voor herziening vatbaar was verklaard, kon de Vivaldi-regering geen nieuwe procedure invoeren. Bij onregelmatigheden wisten de parlementen dus op voorhand dat ze een procedure moesten toepassen die het recht op vrije verkiezingen schendt. En zo geschiedde.

Het gebrek aan verontwaardiging daarover is stuitend. Met uitzondering van Open VLD, die in Brussel op een haar na een zetel voor het Vlaams Parlement misliep, trok geen enkele Vlaamse partij van leer over dat democratische probleem. De reactie van zowel politici als media was eerder mild. ‘Jammer van de onregelmatigheden, maar we moeten verder’, is de algemene teneur. Niemand zit te wachten op de nietigverklaring van de verkiezingsresultaten en het organiseren van nieuwe verkiezingen.

Niemand zit te wachten op de nietigverklaring van de verkiezingsresultaten en het organiseren van nieuwe verkiezingen. Die gezapige reactie zegt iets over het gebrek aan democratische cultuur in het Vlaamse publieke debat.

Zonder de gevolgen van zo’n nietigverklaring te willen minimaliseren, zegt die gezapige reactie iets over het gebrek aan democratische cultuur in het Vlaamse publieke debat. Vlaamse media en partijen redeneren door de bank genomen weinig principieel en eerder pragmatisch. Stemmen doen we maar één keer om de vijf jaar voor alle verkiezingen op hetzelfde moment en als bij die verkiezingen iets significant misloopt, trekt de karavaan gewoon verder en blijft alles weer vijf jaar hetzelfde.

Wel vloeit traditiegetrouw veel inkt over de ballonnetjes van de extreme partijen die geen enkele kans maken ooit te worden ingevoerd, maar waar centrumpolitici graag zeer verontwaardigd over doen, zoals een kliklijn voor linkse leerkrachten. Die verontwaardiging is niet verkeerd, maar wordt ongeloofwaardig als het stil blijft als de enige verkiezingen in vijf jaar onregelmatig verlopen en het parlement vervolgens beslist gewoon over te gaan tot de orde van de dag.

Advertentie

Die houding van media en politici is illustratief voor het gebrek aan een doorleefde democratische cultuur in ons land. Dat is een probleem, want op de lange termijn is geen enkele rechtsstatelijke instantie tegen zo’n apathie opgewassen. Het succes van een democratie wordt namelijk niet bepaald door politici of rechters, maar door de cultuur die de burgers in die democratie bindt. Plus est en nous.

Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.