Frederik Anseel

Hoe hard wil je werken om vooruit te komen in het leven? Tijdens de industriële revolutie bepaalde het ritme van de lopende band hoeveel werk je in een dag kon verzetten. Die lopende band lijkt een rare kronkel in de geschiedenis. Als je je werkritme niet zelf kunt bepalen, treedt vervreemding op. Maar het had wel het voordeel van de duidelijkheid. Iedereen werkte even hard.

©RV DOC

We maken een sprong van 100 jaar in de tijd, een paar industriële revoluties later. Werknemers werken nog zelden aan de lopende band, al wordt werk nog altijd getimed door almaar gesofisticeerdere algoritmes. Werknemers zijn vaak geen werknemers meer, maar micro-ondernemers die met hun eigen wagen of laptop als zelfstandige diensten leveren aan klanten of bedrijven.

Wie bepaalt hoeveel je werkt als er geen limieten zijn? Je kunt 40 uur per week werken. Maar misschien boek je pas echt vooruitgang als je 50 of 60 uur werkt. In ons onderzoek met de hr-dienstverlener Securex blijkt dat de Belgische zelfstandige gemiddeld 57 uur per week werkt. Een op de tien rapporteert meer dan 80 uur per week te werken. Wie heeft er last van als je wat harder wilt werken, niemand toch? Het leven is aan de harde werkers.

Pervers

Maar vrijheden kunnen ongelijkheden in stand houden. Ik neem even mijn eigen job om een pervers mechanisme uit te leggen (en te biecht te gaan). De academische wereld is een voorbeeld van een werkomgeving zonder limieten. Er roept altijd wel een onderzoek. Een hoogleraar in België werkt ongeveer evenveel als een zelfstandige, gemiddeld 57,7 uur per week. Onder academici geldt het motto: Hoe meer uren je werkt, hoe sneller je vooruitgang maakt in je loopbaan. Een bekende prof gaf als loopbaanadvies aan zijn doctoraatsstudenten mee: ‘Als je elke dag een uur langer werkt dan je collega’s, heb je per jaar twee wetenschappelijke artikels meer’. Dat advies toont hoe hard werken een zero-sum game kan zijn. Als iedereen het advies van die prof opvolgt, gaat niemand vooruit, maar werkt iedereen wel harder.

Mannen en vrouwen verdienen ongeveer evenveel tot ze kinderen krijgen. Dan nemen de lonen van vrouwen een fikse duik en herstellen ze nooit meer.

Hard werk is echter niet alleen het resultaat van wilskracht en doorzettingsvermogen. Het leven overkomt je. Sommige mensen bevinden zich in situaties waar ze zorgen voor kinderen, voor familieleden, voor zichzelf. Hoe hard je het ook wil, misschien zijn je beschikbare werkuren beperkt. Het bovenstaande zero-sumgameprincipe betekent dat hoe harder mensen in een bevoordeelde situatie werken, hoe meer mensen in beperkende omstandigheden daardoor benadeeld worden.

Ik geef als voorbeeld een onderzoek dat de hardnekkige loonverschillen tussen mannen en vrouwen verklaart. Mannen bevinden zich vaak in een comfortabelere positie in het gezin, waardoor ze meer uren kunnen werken. Vrouwen dragen meer zorg voor de kinderen, werken daardoor minder uren, wat zich vertaalt in de loonkloof.

Salarisduik

Wat een ouderwets idee, zegt u? Het is de conclusie van een heel recent onderzoek in een van de progressiefste landen ter wereld, Denemarken. De studie van de Princeton-econoom Henrik Kleven toont aan dat mannen en vrouwen ongeveer evenveel verdienen tot ze kinderen krijgen. Dan nemen de lonen van vrouwen een fikse duik en herstellen ze nooit meer. Die salarisduik komt niet voor bij vrouwen zonder kinderen. De verklaring? Als ze kinderen hebben, gaan vrouwen minder uren werken en zoeken ze jobs die meer flexibiliteit bieden om voor het gezin te zorgen. Helaas zijn dat ook jobs die minder goed betalen.

Als ze kinderen hebben, gaan vrouwen minder uren werken en zoeken ze jobs die meer flexibiliteit bieden om voor het gezin te zorgen. Helaas zijn dat ook jobs die minder goed betalen. Hoe ga je daarmee om? Moeilijke vraag

Hoe ga je daarmee om? Moeilijke vraag. Fabrieksbazen hadden vroeger een sluwe strategie. Ze huurden in het geheim een paar werknemers in om extra hard te werken tegen een dubbel loon. De bedoeling was dat die handlangers op slinkse wijze het ritme aan de lopende band versnelden. Als zo’n verrader werd ontmaskerd, werd hij ten gepaste tijde door zijn collega’s in elkaar geslagen, waardoor het werkritme snel weer naar beneden ging.

In de academische wereld lees ik geregeld oproepen om kunstmatige beperkingen op te leggen op het aantal artikels dat iemand kan publiceren, om mensen in beperkende omstandigheden gelijke kansen te geven. Zulke beperkingen van de vrijheid botsen dan weer met mijn rechtvaardigheidsgevoel. Ik hoop dat ik niet in elkaar geslagen word.

Lees verder

Tijd Connect