opinie

Sneeuwballen bakken

Bruno Tobback of John Crombez? In juni kiezen ze bij sp.a een nieuwe partijvoorzitter. Wie het ook wordt, het zal nauwelijks een verschil maken. Omdat de partij al langer is weggezonken in irrelevantie. De kiezer had dat sneller door dan de partijtop.

Door Rik Van Cauwelaert, columnist

‘Zoals een beeldhouwer al een beeld ziet in een ruwe klomp graniet, zo zag hij in de arbeider een toekomstige conservatief.’ Dat werd ooit geschreven over de 19de-eeuwse Engelse conservatieve politicus en premier Benjamin Disraeli. Die mutatie hebben ze bij sp.a nooit in de gaten gekregen. Terwijl de wereld onder hun ogen veranderde, bleven de partijkopstukken met strakke hand hun carrières verzorgen, zoekend ook naar de kleine profijtjes, de vermeende macht, de bestuursmandaten en de bijbehorende emolumenten. En vooral via dat laatste hebben hun afgevaardigden en bestuurders een spoor van vernieling getrokken, van Electrawinds tot Ethias, met telkens nogal wat opgebrand overheidsgeld.

De voorzittersverkiezing is geen ideeënstrijd, maar een clanoorlog. Als er al iets blijkt, dan wel dat de partijkopstukken niet weten wat ze willen, maar ze willen het tegen elke prijs, zelfs die van de complete neergang van hun partij

Doorgaans kan een partij als sp.a in de oppositie de ideologische batterijen opladen, de achterban aansterken. Dat is voor de Vlaamse socialisten niet het geval. Zelfs de PS, die zich op zijn Waalse en Brusselse minima terugtrok, heeft alle moeite van de wereld om het verzet tegen de federale regering te handhaven en in de concurrentieslag met extreemlinks overeind te blijven.

Behalve in enkele steden is de sp.a in geen velden meer te bespeuren. De partij wordt momenteel geheel in beslag genomen door interne verdeeldheid, tussen het Crombez- en het Tobback-kamp, maar vooral tussen de partijsatrapen en de militanten die ontgoocheld wegvluchten.

©Knack

Men geeft alleen binnenskamers wel eens toe dat de zakelijke besognes van Johan Vande Lanotte, die van Steve Stevaert in Limburg en zelfs die van de al lang uitgediende Luc Van den Bossche bij Optima Bank, de partij veel electorale schade hebben berokkend. De partijcongressen zijn intussen verworden tot bijeenkomsten van partijhorigen die gedwee de voorlegde teksten stemmen.

De eerste die echt in de gaten kreeg dat de wereld veranderde, was Frank Vandenbroucke. Als gevolg van de Agusta-affaire verbleef de gewezen SP-voorzitter een tijdje in Oxford, waar hij kennismaakte met het studiewerk van onder meer Roger Jowell die het had over ‘de kinderen van Thatcher’ en van Anthony Giddens, de man die Tony Blair begeleidde op de Derde Weg.

Vandenbroucke publiceerde in Oxford al een paper in brochurevorm, Globalisation, Inequality and Social Democracy, waarin hij inging tegen Giddens. Zijn Engelse bevindingen kregen later hun beslag in zijn Den Uyl-lezing, gehouden in december 1999 in Amsterdam, waarin hij het had over ‘de ademnood van de welvaartsstaat’ en meteen zijn plan voor een actieve welvaartsstaat aankaartte.

Een aantal lokale sp.a-kopstukken overleeft nog op eigen kracht en met de steun van hun plaatselijke clientèle, maar de partij onder hen is zo goed als verkruimeld.

In die dagen werkten de kameraden van de Duitse SPD, met Peter Hartz van de IG Metall-vakbond, aan de grondige hervorming van de arbeidsmarkt die bondskanselier Gerhard Schröder zou doorvoeren. Zijn opvolgster Angela Merkel plukt daar tot op de dag van vandaag de vruchten van. Nooit geremd door economische inzichten bleven de socialisten zich hier vastklampen aan de hoge loonlasten en de herverdeling van geleend geld.

Pretsocialisme

Bij de sp.a, die ondanks de waarschuwing van Louis Tobback snel verdwaalde met Paars, kreeg Vandenbrouckes actieve welvaartsstaat slechts een flauwe steun. Er werd voluit gekozen voor het pretsocialisme van Steve Stevaert. Die bestuurde de partij als was ze een jeugdcafé, behalve bij de zelfbediening van bestuursmandaten.

Alle moeilijke onderwerpen werden afgedaan als ‘iets voor intellectuelen’, ook de toenemende samenlevingsproblemen in enkele grote steden als Antwerpen. In die mate dat zelfs de doorgaans zeer gereserveerde VUB-socioloog Mark Elchardus, oud-voorzitter ook van de socialistische ziekenfondsen, vandaag schrijft dat de sp.a voortaan ‘een links-radicaal discours moet combineren met een even besliste houding tegenover de islam’. Onder Stevaert mocht over dat probleem niet eens worden gepraat.

Vandaag heeft de sociaaldemocratie geen antwoord meer op de ‘er is geen alternatief’-kreet in de Europese wandelgangen. Eigenlijk geeft Frank Vandenbroucke dat ook toe, onlangs nog in een interview met De Standaard. Daar zei hij dat de sp.a zich niet mag laten verleiden tot een linksere koers, ook al zwaaien de partijkopstukken graag en vaak met hun ongelezen exemplaar van ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’ van Thomas Piketty.

Eind 1999 nog waarschuwde Vandenbroucke dat we met de Europese eenheidsmunt in het laatste station stonden en dat nu moest worden gekozen voor een nieuw spoor, met een sociale bestemming. Dat is niet gebeurd.

‘Vergeet niet dat er op de links-rechtsas nog altijd veel mensen in het midden zitten’, waarschuwt Vandenbroucke. En daar zitten nu ook de arbeiders. Die behoren vandaag tot de middenklasse. Ze zijn een stuk behoudsgezinder dan de vorige generaties die de sociale zekerheid, de parel aan de kroon van het naoorlogse België, mee tot stand brachten, en er ook duur voor betaalden.

De Europese socialisten hebben de slag om Europa verloren. Eind 1999 nog waarschuwde Vandenbroucke dat we met de Europese eenheidsmunt in het laatste station stonden en dat nu moest worden gekozen voor een nieuw spoor, met een sociale bestemming. Dat is niet gebeurd. ‘Men had binnen de sociaaldemocratie meer oog moeten hebben voor een gemeenschappelijke Europese opstelling. Dan had men ons niet zo gemakkelijk uit elkaar kunnen spelen’, zegt Vandenbroucke.

Door de euro-kladderadatsch vertrouwt de burger het al helemaal niet meer. Hij beseft dat alle belangrijke economische beslissingen buiten de politiek om worden gemaakt - ‘immuun gemaakt voor democratische druk’, schreef Wolfgang Streeck van het Max Planck Instituut voor Maatschappijonderzoek.

Een instelling als de Europese Centrale Bank is onafhankelijk gemaakt van de politiek. Als ECB-voorzitter Mario Draghi als eens de telefoon opneemt, dan is het alleen als Angela Merkel belt. Bijgevolg hebben de politici geen andere keuze meer dan hun economisch beleid en hun sociale systemen op elkaar af te stemmen, en zo nodig intern te devalueren. De eenheidsmunt verplicht hen daartoe.

Weggezonken in irrelevantie

De socialemarkteconomie wordt vermalen door de talloze saneringsprogramma’s opgelegd door Europa. De Britse politieke filosoof John Gray bestempelde Europa onlangs in de New Statesman als een neoliberaal project in faling, dat tekenen vertoont van economische verkrotting en langdurige werkloosheid die het niveau van de Angelsaksische economieën ver overstijgen.

De sociaaldemocratie heeft hier, althans voorlopig, geen antwoorden op. Laat staan dat ze zich bij de sp.a ooit ernstig hebben gebogen over deze kwestie.

De burger beseft dat alle belangrijke economische beslissingen buiten de politiek om worden gemaakt.

Zolang dat niet is gebeurd, maakt het niks uit wie in juni de nieuwe partijvoorzitter wordt. Bruno Tobback of John Crombez, wie het ook wordt, het zal nauwelijks een verschil maken. Omdat de partij al langer is weggezonken in irrelevantie. De kiezers en een groot deel van de oude aanhang hebben dat door en zijn al langer verhuisd. Een aantal lokale sp.a-kopstukken overleeft nog op eigen kracht en met de steun van hun plaatselijke clientèle, maar de partij onder hen is zo goed als verkruimeld.

De Poolse filosoof Leszek Kolakowski schreef ooit dat het communisme hervormen is als sneeuwballen bakken. Het socialisme hervormen is kennelijk van dezelfde orde. De huidige sp.a-top kan die opdracht niet aan. De voorzittersverkiezing is geen ideeënstrijd, maar een clanoorlog. Als er al iets blijkt, dan wel dat de partijkopstukken niet weten wat ze willen, maar ze willen het tegen elke prijs, zelfs die van de complete neergang van hun partij.

Vorige week nog zei een moegestreden sp.a-veteraan: ‘De partij bestaat eigenlijk niet meer. We zullen ze moeten heruitvinden.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud