Spiegeltje spiegeltje

Hoofdeconoom denktank Itinera

Ik vind niet dat er enkel technocraten aan het stuur moeten zitten, maar ik vind wel dat de bestuurscultuur te vaak te wensen over laat, met te weinig focus op resultaten.

Kritische zin opbrengen is in dit land momenteel weinig populair. De boodschap dat relanceplannen zonder goed bestuur vooral onproductieve bureaucratie en verspild geld opleveren, wordt bijvoorbeeld niet in dank afgenomen. Het dringt te weinig door dat dezelfde oude receptuur van nog meer geld uitdelen door nog meer schulden te maken uitgeput raakt.

De discussie over de vervuiling in Antwerpen toont vooral een probleem met rekenschap in onze bestuurscultuur.

Bevoegd voor alles, verantwoordelijk voor niets? De kruik gaat zolang te water tot ze barst... Ook de discussie over de vervuiling in Antwerpen toont vooral een probleem met rekenschap in onze bestuurscultuur. Uit ervaring weet ik dat het erg ondankbaar is om mensen met macht te wijzen op overmoed en groepsdenken. Maar nu loopt het aantal gelegenheden waarbij de keizer geen kleren aan heeft fors op. Terwijl die figuren tijdens de bankencrisis van 2008 vooral in de private sector rondwaarden, is het specifieke aan dit tijdsgewricht dat de lamp vooral in de publieke sector brandt.

De burger heeft zich de voorbije verkiezingen regelmatig uitgesproken voor verandering. Om daarna vast te stellen dat die verandering niet gekomen is. Dat is een enorme bron van ongenoegen. De bewegingsvrijheid van politieke partijen is vaak heel miniem, waardoor vooral aan symboolpolitiek wordt gedaan en te weinig resultaten kunnen worden voorgelegd.

Onze problemen zijn gekend: te hoge overheidsschulden, een lage werkgelegenheidsgraad, escalerende sociale uitgaven die ineffectief zijn om de armoede te verminderen, een groot ondoeltreffend overheidsbeslag en - vaak onderschat - een veel te zwakke rechtszekerheid.

Dertig jaar

Al dertig jaar smeden politici plannen om de gezondheidszorg of de pensioenen grondig te hervormen, maar off the record geven ze almaar vaker toe dat ze dat eenvoudigweg niet meer voor elkaar krijgen. En dus volgen ze finaal allemaal dezelfde strategie: de rekening doorschuiven naar de volgende generaties. Men is vaak de controle over de machine kwijt, maar durft dat niet zomaar toe te geven aan de burger.

Het probleem van de ‘administratieve staat’ en hoe daar vat op te krijgen wordt ferm onderschat. Ik vind niet dat er enkel technocraten aan het stuur moeten zitten, maar ik vind wel dat de bestuurscultuur te vaak te wensen over laat, met te weinig focus op resultaten.

Jaarlijks passeert een bedrag van 270 miljard euro via de overheid. Als ik politici daarover aanspreek, valt me almaar meer op dat ze daar nog amper grip op hebben. Ze slagen er dus niet langer in om beleid te voeren. Ik vrees dat we echt in de gevarenzone zijn beland, waarbij politici de schijn blijven ophouden en kiezers het gevoel krijgen bedrogen te worden. We moeten goed beseffen dat de maatschappelijke impact gigantisch is wanneer zo’n enorme machine van 270 miljard euro op hol slaat.

Waarvoor kijkt men in dit land ondertussen nog níét naar de overheid als redder, die in die taak alleen maar kan teleurstellen?

En nee, er ligt nergens een zak geld te wachten waarmee we dat probleem dan nog opgelost krijgen. Dit is hét moment voor de overheid om in de spiegel te kijken. We moeten af van de gedachte dat iets goed is omdat we het al jaren doen.

Remedies krijgen alleen kans als we meer rekenschap injecteren in de politiek. De vraag moet gesteld worden: waarvoor kijkt men in dit land ondertussen nog níét naar de overheid als redder, die in die taak alleen maar kan teleurstellen? Het apparaat kan pas weer onder controle komen als er een duidelijke focus komt op de kerntaken van de overheid. En inzake bestuurscultuur moeten we veel meer recht voor de raap de zaken benoemen. In de crisis was de bandbreedte voor het toegelaten debat nauw. Het wordt nu democratisch vitaal dat de bandbreedte begint te vergroten.

Ivan Van de Cloot

Hoofdeconoom Itinera Institute en auteur van het boek ‘Overheid+Markt, het beste van beide werelden’.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud