Taks op vet en suiker werkt niet

Managing partner Growth Inc.

Over de suikertaks is al veel inkt gevloeid. De belangrijkste conclusie is dat 1 eurocent taks per blikje frisdrank niet leidt tot een gedragswijziging. Dat laatste is ook niet de bedoeling, want zo wordt de opbrengst van de taks zo groot mogelijk. Het doel is niet gedragswijziging van de burger, maar opbrengst voor de overheid.

Door Peter De Keyzer, chief economist BNP Paribas Fortis

Toch blijft de roep om belastingen op ongezonde voeding - om werkelijk het gedrag te veranderen. De razendsnelle opmars van obesitas dreigt belastingbetalers de volgende decennia een gepeperde rekening te bezorgen voor hart- en vaatziekten of diabetes. Het idee van een echte vettaks zal dan ook eerder vroeger dan later op tafel komen.

Een vettaks die gedrag zou veranderen is politiek onhaalbaar. En elke taks die politiek haalbaar is, levert geen gedrags- verandering op.

Een belangrijke kritiek op een vettaks is dat ze laag opgeleiden meer treft dan hoog opgeleiden. Dat was dan ook de belangrijkste oorzaak van het fiasco met de ondertussen afgevoerde taks in Denemarken. Overgewicht komt voor in alle lagen van de bevolking, maar veel vaker bij laag opgeleiden. Van alle hoog opgeleiden in België heeft zowat 40 procent overgewicht (Body Mass Index tussen 25 en 30) of obesitas (BMI boven 30). Bij mensen met een diploma lager onderwijs is dat meer dan 60 procent.

©Frank Toussaint

Waarom eten laag opgeleiden ongezonder? Het antwoord in media en politiek is vaak even eenvoudig als weinig doordacht: ‘Omdat ongezond eten goedkoper is.’ Maar prijs alleen kan geen argument zijn. Zelfs voor betrekkelijk weinig geld kan je gezond eten. Zes appels kosten even veel als een zak chips, maar die laatste is veel ‘makkelijker’ om naar te grijpen en op te eten.

Economen van Erasmus Universiteit Rotterdam gingen na wat de menselijke drijfveren zijn als ze kiezen voor een maaltijd. Daarbij werd gekeken naar het verschil in drijfveren tussen lager opgeleiden en hoger opgeleiden.

In het onderzoek mocht een grote groep mensen meermaals kiezen tussen twee hypothetische maaltijden. Van elke maaltijd werden telkens enkele kenmerken meegedeeld. Bijvoorbeeld een maaltijd van 2 euro, 10 minuten voorbereidingstijd, oké smaak, 1.400 kilocalorieën en 10 gram verzadigd vet. Of een maaltijd van 6 euro, 30 minuten voorbereidingstijd, zeer goede smaak, 800 kilocalorieën en 30 gram verzadigd vet. Telkens kregen de respondenten twee maaltijden voorgeschoteld en moesten ze een keuze maken.

In een tweede ronde werd geleidelijk extra informatie toegevoegd over de gezondheidseffecten van de betrokken maaltijden - gaande van ‘neutraal’ tot ‘ongezond’. Alle respondenten kregen alle mogelijke maaltijdparen door mekaar aangeboden, met weinig gezondheidsinformatie tot juist heel veel. Door statistische analyse kon vervolgens worden achterhaald welk element doorslaggevend was bij de keuze.

Stel dat je toch een vettaks wil gebruiken, dan moet die al bijzonder hoog zijn om effectief te zijn.

Wat blijkt? Het is niet de prijs die maakt dat lager opgeleiden systematisch kiezen voor ongezonde maaltijden. Dat doen ze vooral omdat ze de gevolgen van vet, zout of calorierijk eten voor hun gezondheid nauwelijks kunnen inschatten. Pas als ze meer gezondheidsinformatie krijgen, kiezen ze voor gezondere alternatieven.

De conclusies van het onderzoek zijn dan ook erg interessant. Een vettaks op zich lijkt niet bijzonder effectief. Meer en betere gezondheidsinformatie - bijvoorbeeld op voedingslabels en in campagnes - zou veel meer helpen. Maak roomijs duurder en mensen betalen de hogere prijs. Zet in grote letters de inhoud aan vet, suiker en calorieën en hun effect op het pak en de consumptie stort in.

Stel dat je toch een vettaks wil gebruiken, dan moet die al bijzonder hoog zijn om effectief te zijn. Volgens de onderzoekers zou een vettaks op ongezonde voeding zelfs moeten oplopen tot 200 procent om een substantieel effect te hebben op het gedrag van laag opgeleide mensen. Of met andere woorden: een vettaks die gedrag zou veranderen, is politiek onhaalbaar. En elke taks die politiek haalbaar is, levert geen gedragsverandering op. Meer informatie en beter geïnformeerde burgers wel.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud