Trump verandert de aard van de diplomatie

Ian Bremmer

De diplomatieke aanpak van de Amerikaanse president heeft de banden met Canada of Frankrijk onder druk gezet, maar levert de VS ook nieuwe bondgenoten op, schrijft Ian Bremmer.

Volgens de conventionele wijsheid van de experts heeft de diplomatieke America First-aanpak van president Donald Trump - unilateraal, gebaseerd op deals en los van de geschiedenis - de Verenigde Staten geïsoleerd als nooit tevoren. De aanpak van Trump, met zijn aanvallen op de rechtsstaat en de persvrijheid, heeft zeker de banden met traditionele bondgenoten als Canada, Duitsland en Frankrijk onder druk gezet.

Zowat de helft van de G20-leiders verkiest Trump boven zijn voorganger Barack Obama.

Daarnaast heeft de aanpak wel nieuwe bondgenoten opgeleverd. Zowat de helft van de G20-leiders verkiest Trump boven zijn voorganger Barack Obama. Dat geeft aan dat de wereld even snel naar de politiek van Trump evolueert als de president door zijn aanpak de traditionele bondgenoten van zich vervreemdt.

In Brazilië wedijvert president Jair Bolsonaro met Trump om tegenstanders zo politiek incorrect mogelijk te behandelen. Nog een wereldleider die de trumpiaanse retoriek over migratie meesterlijk vat, is de Italiaanse Lega-leider Matteo Salvini. Zowel Bolsonaro - ook de ‘Trump van de tropen’ genoemd - als Salvini voert campagne net als Trump. Ze maken daarbij gretig gebruik van de sociale media. En de Australische premier Scott Morrison krijgt van Trump een staatsbanket aangeboden wanneer hij in september de VS bezoekt, met de stelling dat ‘Australië en de VS de wereld door dezelfde ogen bekijken’. Het is 13 jaar geleden dat zo’n eer een Australische premier te beurt is gevallen.

Ultiem compliment

De affiniteit die Trump heeft met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman is geen geheim, en de Saoedi’s hebben een oneindig betere relatie met de VS dan ze ooit met Obama hebben gehad. Met de Indiase premier Narendra Modi heeft Trump een warme persoonlijke band en Modi kan als geen ander ‘wij tegen hen’ uitspelen. Met de Argentijnse president Mauricio Macri heeft Trump connecties via de golfsport en de bedrijfswereld, al voor hij president werd. Net als Trump valt Macri op door zijn complete gebrek aan een ideologie. Dat geldt ook voor Boris Johnson, de nieuwe Britse premier. Trump feliciteerde hem op Twitter en gaf hem zijn ultieme compliment door hem ‘de Britse Trump’ te noemen.

Er is een brede kring van politici die allemaal uit eigenbelang redenen hebben om op een goed blaadje te staan bij Trump

Over geen enkel onderwerp is zoveel inkt gevloeid als over de oprechte bewondering die Trump koestert voor de Russische president Vladimir Poetin en vice versa. Enkel het politieke klimaat in Washington verhindert dat er een nieuwe toenadering komt tussen de VS en Rusland. Hetzelfde geldt voor de Turkse president Recep Tayyip Erdogan.

Er is dus een brede kring van politici die allemaal uit eigenbelang redenen hebben om op een goed blaadje te staan bij Trump. Er zijn grofweg twee soorten leiders die overweg kunnen met Trump. De leiders van democratieën kijken vooral naar het populisme van Trump en zijn kunst om kiezers aan te spreken die zich lang gemarginaliseerd hebben gevoeld. En autoritaire leiders appreciëren de zakelijke aanpak van Trump, die een oogje dichtknijpt voor de mensenrechten als politieke deals gesloten kunnen worden.

Klappen

Het is belangrijk dat sommige leiders die ook goede relaties met Trump zouden moeten hebben, daar niet in slagen. De Chinese president Xi Jinping verwachtte dat hij met de zakenman Trump wel vlot akkoorden kon afsluiten. Dat zou zijn land goed uitkomen en voor Trump zouden zijn eigen zakelijke en politieke belangen er wel bij varen. Maar Xi staat in de hoek waar de klappen vallen en China is doelwit nummer één. Het is een van de weinige punten waar in Washington een consensus over bestaat. Ook de Japanse premier Shinzo Abe ontdekte tot zijn grote verbazing dat Trump ondanks een openlijk charmeoffensief niet gewonnen is voor zijn land. Abe slaagt er maar niet in de wisselvalligheid van de Amerikaanse president correct in te schatten.

Na drie jaar presidentschap blijkt dat America First de VS niet geïsoleerd heeft. Trumps strategie heeft wel de aard van de diplomatie veranderd. Dat heeft veel te maken met zijn onconventionele aanpak van de buitenlandse politiek, maar ook met structurele veranderingen in de post-Amerikaanse wereldorde. De man of vrouw die Trump opvolgt, in 2020 of 2024, zal nieuwe vrienden en vijanden aantreffen. Hoe de nieuwe president van de VS met dat verandere diplomatieke landschap weet om te gaan zal bepalend zijn voor het succes van zijn of haar ambtstermijn, en ook voor de nalatenschap van Trump.

Lees verder

Tijd Connect