Wat willen we bereiken en wat mag het kosten?

Hoofdeconoom denktank Itinera

Een overvloed aan procedures in een land staat een gezond en effectief bestuursproces vaak in de weg.

Verwar de omvang en reikwijdte van de activiteiten van de overheid niet met de kracht dingen gedaan te krijgen. In landen met een erg omvangrijke overheid maar weinig daadkracht staat een overvloed aan procedures een gezond en effectief bestuursproces vaak in de weg. Het is confronterend dat - ondanks het besef dat die procedures niet het werkelijke doel dienen - er een groot onvermogen is het probleem echt aan te pakken.

Veel participatieve processen, zoals klimaattafels, komen sneller tot een compromis als de kosten doorgeschoven kunnen worden.

Wim Voermans, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden, schreef het boek 'Het land moet bestuurd worden' over de moeilijke balans tussen de Nederlandse daadkracht en democratische participatie. Hij onderstreept dat het land een ongezien hervormingsparcours heeft afgelegd. Van het pensioenakkoord in 2011 over het energie-, onderwijs- en zorgakkoord in 2013 tot het klimaatakkoord van 2019.

Net daarom krijgt premier Mark Rutte echter veel kritiek van politicologen. Ruttes behendigheid om tot grote, brede hervormingen te komen zou door de ‘buitenparlementaire akkoorden’ ten koste gaan van de democratische participatie. Weliswaar met de nuance dat de Nederlandse bevolking die cultuur in zekere mate accepteert en tevreden is dat resultaten worden geboekt. Voermans kadert dat in de Nederlandse regentencultuur en doet aanbevelingen om het parlement te herwaarderen.

Uiteraard is de agenda van een herwaardering van het parlement van cruciaal belang. Maar er zijn ook andere pistes om tot meer democratische participatie te komen. De uitdaging is om voor complexe materies zoals klimaat zowel een draagvlak te creëren als het beleid te baseren op expertise.

Ook bij ons zie je vaak ondoordachte kortetermijnbeslissingen, ingegeven door emotie in plaats van goed onderbouwde inzichten.

In Nederland werden zogenaamde 'klimaattafels' uitgewerkt. Het bedrijfsleven en belangenorganisaties kwamen samen om voorstellen te doen over hoe het land zijn klimaatdoelstelling kan behalen. Dat ging over cruciale thema’s, zoals industrie, mobiliteit, landbouw, energie en bebouwing.

Naast het voordeel van participatie en de draagvlakcreatie zijn er ook nadelen. Toen medewerkers van het Centraal Planbureau de effecten van de voorstellen probeerden door te rekenen bleek dat bij veel plannen niet mogelijk, omdat ze te vaag waren. Dat kwam voort uit het onvermogen duidelijk te maken wie welke inspanningen moet leveren bij burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Vaak wordt gesuggereerd te werken met subsidies, maar die worden bekostigd met belastinggeld. Veel participatieve processen, zoals klimaattafels, komen sneller tot een compromis als de kosten doorgeschoven kunnen worden.

Ondoordacht

Ook bij ons zie je vaak ondoordachte kortetermijnbeslissingen, ingegeven door emotie in plaats van goed onderbouwde inzichten. Klimaattafels en allerlei nieuwe experimenten met participatieve processen gaan over de zogenaamde inputlegitimiteit.

Doelmatig overheidsbeleid betekent dat we een paar simpele vragen kunnen beantwoorden: wat willen we bereiken, wat gaan we doen en wat mag het kosten?

Gezien onze problemen met lobbycratie is het niet verkeerd rond participatie nieuwe praktijken te ontwikkelen. Ons land moet echter vooral verbeteren in outputlegitimiteit. Er zal minder populisme zijn als de politiek er beter in slaagt problemen op te lossen.

Doelmatig overheidsbeleid betekent dat we een paar simpele vragen kunnen beantwoorden: wat willen we bereiken, wat gaan we doen en wat mag het kosten? En vervolgens: hebben we bereikt wat we hebben beoogd, hebben we gedaan wat we daarvoor zouden doen en heeft het gekost wat we dachten dat het zou kosten? De begroting formeel in orde hebben, is nog iets anders dan kwalitatief inzicht hebben in de bestedingen, zodat die bijgestuurd kunnen worden.

Dat centraal op de agenda krijgen, is een taak van het parlement. Dat moet frontaal tegen de regering durven te zeggen dat hoe vandaag omgesprongen wordt met prestatiegeïnformeerd begroten ondermaats is.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud