We moeten af van slechte groei

Vindt U ook dat een en ander dringend op de schop moet? Dan zit u op dezelfde golflengte als onze opiniemakers. Wat keilen jullie met plezier de prullenmand in, vroegen we hen

Tinneke Beeckman is filosofe en columniste

©Thomas De Boever

Wat moet weg? Het idee dat economische groei per definitie goed is of erger nog, dat alleen financiële of economische groei een graadmeter is voor succes. Wat komt in de plaats? Een constructieve visie op groei, die niet ten koste gaat van de volgende generaties.

Leven is groei. Een kind zien opgroeien is wonderlijk. Een tuin aanleggen, bomen en planten zien groeien, is betoverend. Het heeft dus geen zin om elke vorm van groei overboord te gooien. Maar er is wel slechte groei: groei die voordelig lijkt, maar op termijn te duur wordt betaald. Als we van die slechte groei af willen, dan moeten we onze gehechtheid eraan begrijpen. Die heeft met een verlangen naar veiligheid te maken. Dat is de paradox: we hanteren een groeimodel dat de planeet en dus onszelf beschadigt. We maken het leven onveiliger, zeker voor de volgende generaties. Die omslag vraagt een behoorlijke filosofische aanpassing: dat groei per definitie beter is, zit diep in ons denken verankerd.

Wie verantwoordelijkheid opneemt en rijkdom doet toenemen, geniet in het Evangelie van Gods gratie. In de ‘parabel van de talenten’ vertrekt een man op reis. Hij geeft een aantal muntstukken aan zijn drie knechten. De eerste verdubbelt zijn vijf muntstukken. De tweede knecht verdubbelt zijn twee muntstukken. De derde begraaft het enige muntstuk dat hem was toevertrouwd opdat het veilig zou zijn. Bij zijn thuiskomst geeft de man dat ene muntstuk aan de eerste knecht: wie niets heeft en niets vermeerdert, zal niets krijgen.

De visie op groei van de Britse denker Thomas Hobbes (1588-1679) beïnvloedde de liberale theorie. Schaarste is de natuurlijke toestand van de mens: we begeren altijd meer dan we hebben. Onze verbeelding stuwt een eindeloos verlangen. We leven ook in schaarste, omdat we beseffen dat ons leven in tijd beperkt is. Voortgedreven door een fundamentele doodsangst trachten we macht te verwerven. En die macht veronderstelt steeds meer macht en middelen. Om ons veilig te voelen, volstaat een bepaalde positie of een geldbedrag niet. ‘Ik stel daarom één eigenschap voorop die alle mensen gemeen hebben: een aanhoudende en rusteloze begeerte naar macht en nog meer macht, die pas eindigt bij de dood’, schrijft Hobbes in zijn bekendste werk, Leviathan.

Bij Hobbes beschouwt elke mens de andere als een concurrent. En als een instrument voor zijn eigen project. Maar dat verlangen racet uiteindelijk naar geen enkel concreet doel. Groei is nodig omdat stilstand een achteruitgang is. Niet groeien is een vroegtijdig sterven. De kosten van die groei voor anderen worden niet in het plaatje opgenomen. Vandaag botsen we op de grenzen van wat de planeet aankan.

De mondiale economie kent de akelige groei van een piramidespel: de uitgedeelde winsten worden betaald door de nieuwe deelnemers. En dat spel blijft duren - iedereen wint - zolang er nieuwe deelnemers zijn. Die nieuwelingen garanderen dat er meer kan worden geproduceerd, meer kan worden geconsumeerd. Tijdelijk gaat iedereen erop vooruit. Tot het spel in elkaar stort: de piramide kan niet oneindig uitbreiden. Dat moment zal vroeg of laat aanbreken.

Politici moeten ecologische en sociale meerwaarde produceren, waar anderen van kunnen genieten, zonder zichzelf of anderen ten gronde te richten.

Goede groei maakt dat er op langere termijn winst is voor iedereen. Om die goede groei te kennen, moeten we de effecten van de huidige levensstijlen voor de volgende generaties meerekenen. Dat is de groei waar politici zich dringend op moeten richten: ze moeten ecologische en sociale meerwaarde produceren, waar anderen van kunnen genieten zonder zichzelf of anderen ten gronde te richten.

Groei op zich moet dus niet in de prullenmand. Maar wel de kritiekloze vooringenomenheid die toetert dat elke vorm van kortetermijngroei noodzakelijk is.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud