opinie

Worstelpolitiek

Reken maar dat het politieke optreden van de Amerikaanse Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump hier snel navolging zal vinden. Want als de gevestigde partijen verlamd blijven door hun ideologische pleinvrees, rest alleen de als authenticiteit en radicaliteit vermomde brutaliteit als politiek wapen.

Sommige lezers herinneren zich wellicht de Franse sportjournalist Roger Couderc, de vaste rugbycommentator van de RTF. Die viel na Mei 68 in ongenade bij de omroep omdat hij tijdens een studentenmeeting de jongelui had aangevuurd met zijn strijdkreet ‘Allez, les petits!’, waarmee hij de Franse rugbyploeg aanmoedigde.

Maar daar gaat het nu niet om. Wat Couderc bijzonder populair maakte, waren zijn commentaren bij catchwedstrijden. In die dagen, in het Frankrijk van Charles de Gaulle, waren dat vooral de aanvaringen tussen De Witte Engel en de gemaskerde Beul van Béthune. In die strijd tussen Goed en Kwaad koos Couderc steeds de kant van De Witte Engel, zijn commentaar doorspekkend met stichtende citaten uit de klassieke Franse literatuur. Dat leidde in 1961 tot een memorabel handgemeen naast de ring, maar wel in beeld, tussen Couderc en een supporter van de Beul van Béthune, die de vooringenomenheid van de verslaggever niet langer nam.

In tegenstelling tot wat oningewijden wel eens denken, is professioneel worstelen geen sport. Het is een theatervoorstelling met een vooraf bepaalde rolverdeling. In de Verenigde Staten werd het spektakel mateloos populair dankzij de Fransman Al Mayer, een gewezen toneelmeester van steractrice Sarah Bernhardt. Stadions vulde Mayer met confrontaties als die tussen de malafide als Pruisische landjonker uitgedoste Ach du Lieber Kurt von Poppenheim en de all-American held Yukon Eric.

Vuilbek

Een liefhebber en financier van dat tijdverdrijf is de vastgoedmogol en presidentskandidaat Donald Trump, die zelfs een plaats kreeg in de World Wrestling Entertainment Hall of Fame. En volgens Judd Legum van de Amerikaanse nieuwsblog ThinkProgress betreedt Trump de politieke arena als is het een catchring. Omdat de politieke commentatoren niet begrijpen hoe deze politieke vuilbek in de peilingen aan de top raakte, haalde Legum er de Franse semioticus en filosoof Roland Barthes bij. De intussen overleden Barthes wijdde in zijn ‘Mythologies’ een hoofdstuk aan het catchspektakel. Daarin etaleerde hij de beeldenvoorraad die daarmee is gemoeid, van Goed en Kwaad, van Pijn, Smart, Vernedering, Nederlaag en uiteindelijk de triomferende Rechtvaardigheid.

Trump verdeelde in de aanloop naar de presidentsverkiezingen zelf de rollen. Zijn tegenstanders zijn waardeloze profiteurs van het falende politieke systeem. Ze laven zich aan de geldstromen van hun Political Action Committee (PAC), gespekt door Wall Street. Geen belediging is grof genoeg om dat soort volk om de oren te slaan. En mochten de televisiezenders zijn beledigingen hebben gemist, dan zijn er de sociale media. Daarmee betrekt hij het publiek in de verbale kloppartij, zoals worstelaars die naast de ring voortvechten tussen de toeschouwers.

Hijzelf speelt de rol van de onverschrokken verdediger van de waarheid, die passie en energie uitstraalt en die rechtvaardigheid hoog in het vaandel voert. Hij zegt over de Mexicaanse migranten, over Iran, China en Rusland, en over de gepamperde bankiers wat de gemiddelde Amerikaan, volgens hem, denkt. Corruptie is hem uiteraard vreemd. Hij heeft geen PAC nodig voor zijn campagne. Trump is zo vermogend dat hij zonder verpinken een miljard dollar op tafel kan leggen zonder een deuk te slaan in zijn patrimonium.

Pleinvrees

Of Trumps aanpak uiteindelijk succesvol zal zijn, is na het jongste debat lang niet zeker. Maar intussen heeft hij met zijn worsteltheater de politiek tot een totaalentertainment vervormd, tot jolijt van het televisiepubliek. Wat dan weer niet betekent dat alles wat Trump zegt onder die noemer valt. De onoverzichtelijke overheidsschuld, de ongeveer 90 miljoen Amerikanen die buiten de arbeidsmarkt moeten vegeteren, de toenemende armoede, de arrogantie waarmee de hefboomfondsen mogen ageren, het onsamenhangende buitenlandbeleid, het zijn feiten waarmee hij wil aantonen dat het presidentschap van Barack Obama een ‘failed presidency’ is.

Sommige van zijn vaststellingen zijn ook pijnlijk voor de Democraten en zijn koren op de molen van de Democratische outsider Bernie Sanders. Zo genoten in 1994 ruim 9,5 miljoen kinderen en 4,6 miljoen volwassenen financiële bijstand. Als gevolg van de sociale hervormingen door president Bill Clinton is dat aantal teruggevallen tot 3 miljoen kinderen en om en bij 1 miljoen volwassenen. Het aantal Amerikaanse gezinnen dat met 2 dollar per dag moet overleven, is sinds 1996 met liefst 130 procent toegenomen.

Gelet op de recente ontwikkelingen in Europa riskeert de aanpak van Donald Trump ook hier snel navolging te krijgen. De gevestigde partijen worden verlamd door hun ideologische pleinvrees. Wat ruime baan biedt aan de als authenticiteit en radicaliteit vermomde brutaliteit. En die duikt nu al op als gevolg van de vluchtelingencrisis, waar de Europese beslissers geen raad mee weten. Er komt vanuit Brussel weinig weerwerk tegen het discours van de Hongaarse premier Viktor Orban, die beweert het christelijke Europa te beschermen tegen moslimhordes en terroristen. De Fidesz-partij van Orban maakt in het Europees Parlement deel uit van de christendemocratisch gestemde Europese Volkspartij, die er wegens de macht niet aan denkt de Hongaren uit de fractie te stoten.

Orbans opstelling in de asielkwestie verschilt overigens geen millimeter van die van Robert Fico, de socialistische premier van Slovakije. Die heeft het over ‘een golf van mensen die in Europa het terrorisme komen verspreiden’. Volgens Fico betekent het opleggen van vluchtelingenquota aan de lidstaten ‘het einde van Europa’. In de socialistische fractie wordt gegeneerd de andere kant opgekeken als de naam van Fico valt.

Intussen is het duidelijk dat de drie grote fracties geen lessen hebben getrokken uit hun verkiezingsnederlaag van vorig jaar. De liberale fractie is vandaag zelfs kleiner dan die van de eurosceptische Conservatieven en Hervormers. Ironisch genoeg liggen de drie traditionele fracties zelf aan de basis van het ontstaan van een aantal van die populistische en anti-Europese formaties. Terwijl de door Europa opgelegde saneringspolitiek ook hier leidde tot sociale afbraak en tot een toenemende kloof tussen de hogere en lagere middenklasse, en de Unie geen weg weet met de asielcrisis en de Europese banken nog altijd niet op het droge zijn, hebben de traditionele partijen geen andere repliek dan: ‘Meer Europa’.

Bedreiging

Van meer van dat Europa wil de nieuwe Labour-leider Jeremy Corbyn alvast niet weten. De kans blijft bestaan dat hij bij het komende referendum met zijn partij het anti-Europese kamp kiest, tenzij de deregulering wordt teruggeschroefd en de transactietaks ingevoerd. Voor de samenhang van de Europese sociaaldemocraten betekent Corbyn een bedreiging. Want hij staat dichter bij partijen als het Spaanse Podemos en het Griekse Syriza dan bij de socialisten op het continent, die al lang hun ideologische veren hebben afgeschud.

Die samenhang wordt nu al op de proef gesteld, schrijft de Nederlandse politicoloog André Krouwel in het meinummer van Ons Erfdeel. Omdat, volgens hem, 'de door arbeidsimmigratie veranderende samenstelling van de onderklasse solidariteit voor velen niet meer vanzelfsprekend maakt’. Uitgerekend die grote groep is gevoelig voor de worstelpolitiek van de Trump en zijn navolgers.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud