De grenzen van de president

Het meest verontrustende is niet dat de Amerikaanse president Donald Trump de grenzen van zijn mandaat nu al aftast. Het meest verontrustende is dat hij het doet terwijl er nog niet eens redenen zijn voor urgente noodmaatregelen. Die redenen komen er vroeg of laat.

Een Amerikaans hof van beroep heeft zondagochtend de fel omstreden migratieplannen van president Donald Trump opnieuw een halt toegeroepen. De Amerikaanse president besliste vlak na zijn aantreden namelijk dat burgers van zeven moslimlanden uit het Midden-Oosten voorlopig de VS niet meer binnen kunnen. Een rechter schorst het verbod nu, omdat het juridisch te onduidelijk ineen zit.

Het is helaas het gevecht van dit moment, ook al zijn er veel problemen met wat de vorige maand aangetreden president Donald Trump doet. Die problemen gaan over hij zonneklare feiten betwist, een concept als ‘alternatieve feiten’ laat lanceren, er niet in slaagt als opperbevelhebber van het grootste leger zijn cassante campagnetaal te stoppen, een nefast handelsbeleid voert dat kansen ontneemt, tweet op een manier die diplomatie voor het machtigste land ter wereld bijzonder moeilijk maakt, het publieke debat bemoeilijkt door de pers tot oppositie te verklaren en verkozen is met een programma dat zogezegd niet letterlijk moest worden genomen maar nu plots heel letterlijk in rechtsregels wordt gegoten.

De vraag wordt wat er gebeurt als de opperbevelhebber van het Amerikaanse leger eigengereid blijft, maar de omstandigheden waarop hij moet reageren plots onaangenaam verrassend worden.

Het zijn allemaal heel terechte problemen, maar één van de allergrootste gevechten van dit prille presidentschap gaat over hoe de nieuwe president de grenzen van de rechtsstaat aan het aftasten is. Hij omschreef de rechter die de migratieban schorste als ‘een zogezegde rechter’.

Dat is problematisch. Het is één ding om het zelfs vanuit de uitvoerende macht niet eens te zijn met de beslissing van een rechter. Die opinie is legitiem, omdat de regering zelf vaak ook een partij is in een geschil. Het is iets helemaal anders om te suggereren dat een rechter niet waardig is om zijn beroep uit te oefenen omdat zijn uitspraak je niet zint. Het maakt de kerntaak van justitie – het geciviliseerd oplossen van conflicten – bijzonder moeilijk. Het doet vermoeden dat deze president de grenzen van zijn mandaat niet wil kennen.

Het is helaas het gevecht van dit moment, omdat er penibeler momenten zullen komen dan deze. De inzet van de discussie gaat nu over visums voor inwoners uit Irak, Iran, Jemen en vier andere landen. Vanuit een Belgisch standpunt gaat het om een beslissing die weinigen in ons land zullen voelen.

Maar er zijn goede redenen om te verwachten dat de Verenigde Staten ook tijdens dit presidentschap ernstige schokken zal moeten incasseren, zoals dat in het verleden gebeurde met de aanslagen van 9/11 of de bankencrisis. Als de eigengereidheid van de president in deze omstandigheden al zo’n probleem is, wat moeten we dan verwachten als er noodsituaties komen?

President Trump mag dan onconventioneel en eigengereid handelen, hij werkt op dit moment in omstandigheden die geopolitiek en economisch her en der gespannen maar al bij al vrij stabiel zijn. De vraag wordt wat er gebeurt als de opperbevelhebber van het Amerikaanse leger eigengereid blijft, maar de omstandigheden waarop hij moet reageren plots onaangenaam verrassend worden.

Lees verder

Tijd Connect