Een land zonder meerderheid

De Spaanse premier Rajoy is de zoveelste premier die het opgelegde Europese besparingsbeleid niet overleeft. De Spaanse kiezer brak niet alleen het traditionele tweepartijensysteem, hij legde de politieke kaarten bijzonder moeilijk: Spanje is een land zonder meerderheid geworden.

Met ruim 28 procent van de stemmen behaalde de rechtse Partido Popular (Volkspartij, PP) het slechtste resultaat sinds 1989. Het saneringsbeleid van Mariano Rajoy en de talloze PP-schandalen hebben de kiezer weggejaagd.

Even droevig is het gesteld met de socialistische PSOE, ook al blijft die in het parlement de tweede partij, nipt voor het radicaal-linkse Podemos. De centrumpartij Cuidadanos bleef dan weer onder de verwachtingen en kan de PP niet aan een parlementaire meerderheid helpen.

Net als in Portugal stemde de Spaanse kiezer het besparingsbeleid weg. Net als in Portugal bleef de regerende partij de grootste, maar tegen een hoge prijs. In tegenstelling tot in Portugal is in Spanje een links alternatief niet zo evident, of zelfs onhaalbaar.

Sinds het einde van de dictatuur was in Spanje een tweepartijensysteem geïnstalleerd: sinds 1982 won de PSOE 6 verkiezingen, de PP 3. Aan dat politieke duopolie is een abrupt einde gekomen. De Spaanse kiezer wil iets anders.

Het probleem is dat de politieke krachtsverhoudingen weinig ruimte laten voor verandering

Het probleem is dat de politieke krachtsverhoudingen weinig ruimte laten voor verandering. Noch links, noch rechts haalt een duidelijke meerderheid. Rekenkundig is een zogenaamde 'grote coalitie' tussen de PP en de PSOE de enige werkbare meerderheid in het parlement.

Het samengaan van conservatieven en socialisten, zoals in Duitsland, is voor niemand een gemakkelijke opgave. Zeker niet in Spanje. Niet alleen moeten de politieke erfvijanden plots een coalitie vormen, maar de kiezer krijgt dan ook niet meteen het signaal dat de politici de roep van de kiezer om verandering begrepen hebben.

Het wordt in ieder geval een zeer onwennige periode in de Spaanse politiek. Dit is onuitgegeven en volstrekt onbetreden terrein. Het zal dus veel politiek leiderschap en visie vragen om met deze stembusuitslag een werkbare coalitie op de been te brengen.

Het zou kunnen beginnen met een wissel van het politieke personeel. Premier Rajoy had hoog ingezet op zijn economische prestaties maar is gedesavoueerd. Misschien moet hij de baan ruimen om nieuwe krachten wel 'una gran coalici├│n' op de been te laten brengen.

Feit blijft dat ook Spanje een versplinterd politiek landschap overhoudt aan de eurocrisis en dan zijn de ergste uitwassen, zoals de torenhoge werkloosheid, ongelijkheid en armoede, nog niet eens bestreden.

Tijdens de dictatuur van Francisco Franco was er geen ruimte voor politieke pluriformiteit. Vijftig jaar later is er geen werkbare meerderhied meer. Spanje is in een ijzingwekkend tempo van een dictatuur naar een onbestuurbare democratie vergeleden, en Europa is daaraan niet onschuldig.

Lees verder

Tijd Connect