Senior writer

De Amerikaanse president Donald Trump beschouwde zijn eerste buitenlandse trip als een ‘home run’, de Duitse kanselier Angela Merkel zag er het signaal in dat Europa het lot in eigen handen moet nemen. Dat klinkt als een scheiding.

Voor Donald Trump verliep zijn eerste negendaagse buitenlandse reis zoals gepland. Hij had overal zijn boodschap duidelijk klaar. Vooral bij de NAVO klonk die scherp: ‘het is money time’.

Maar ook op de top van de zeven belangrijkste industrielanden hield de Amerikaanse president zijn eigenzinnige koers aan: hij moet nog eens nadenken over het klimaatakkoord van Parijs. Dat staat daarmee de facto op de helling.

Het antwoord op de bulldozer-president kwam vanuit een biertent in München. De Duitse kanselier Angela Merkel stelde vast dat de ‘tijden dat je volledig op elkaar kon rekenen haast voorbij zijn’. En ze sloeg meteen een bladzijde om: ‘Het is tijd dat Europa zijn lot in eigen handen neemt’. 

De Duitse kanselier heeft het duidelijk gehad met de Amerikaanse president. Na een merkwaardig bezoek aan het Witte Huis waar Merkel al duidelijk wanhopig werd van haar gastheer, een bezoek aan het nieuwe NAVO-gebouw en de top van de G7 in Taormina, is het goed geweest voor Berlijn. Washington is niet langer een betrouwbare medestander. Europa moet alleen verder.

In alle vriendschap overigens. Merkel is niet een dame die op voorhand mensen uitsluit, maar ze is ook iemand die, zodra ze een besluit genomen heeft, daar niet gauw op terugkomt. De biertent in München kan daarom wel een keerpunt zijn in de trans-Atlantische betrekkingen.

Merkel rekent duidellijk op de nieuwe Franse president Emmanuel Macron om een nieuwe dynamiek te creëren in Europa. Macron is een grote aanhanger van Europa en is dus potentieel een grote bondgenoot.

Of de Frans-Duitse as zich zal herstellen, moet nog blijken. Macron heeft wel duidelijke en positieve opvattingen over Europa, maar die worden niet altijd even graag gehoord in Berlijn.

Nu zowel het Verenigd Koninkrijk als de Verenigde Staten zich van het Europese continent hebben afgekeerd, is het wellicht tijd om het Rijnlandmodel toch maar in te voeren. Dat is toch de conclusie in Berlijn en wellicht ook in Parijs.

In 2003 vonden de Franse president Jacques Chirac en de Duitse kanselier Gerhard Schröder elkaar in hun verzet tegen de invasie in Irak door de Amerikaanse president George W. Bush. België sloot zich daar trouwens bij aan. De invasie ging buiten iedere internationale rechtsgang om, maar uiteindelijk haalde het atlantisme het toch. Te veel Europeanen hingen hun wagentje aan Washington. Is het vandaag anders?

Misschien. Ditmaal is de afwijzing breder. Het is niet alleen militair maar ook economisch. Het gaat om een beleid dat kiest voor de toekomst en duurzaamheid in het kader van het klimaatakkoord, iets waar een transactionele zakenman als Trump geen oog voor heeft.

De open vraag bij dit alles is of een herstelde Duits-Franse as voldoende is om Europa te verenigen. Europa is uitgewaaierd.

De open vraag bij dit alles is of een herstelde Duits-Franse as voldoende is om Europa te verenigen. Europa is uitgewaaierd en naast de kloof tussen het noorden en zuiden is er ook nog een verschil tussen oost en west. Traditioneel is de Europese gedachte altijd door de twee Rijnlanden gedragen, maar het moet nog blijken of ze dat daadwerkelijk aankunnen.

Niet alleen zijn er de brexit en Trump, maar ook in eigen rangen is het euroscepticisme hoog. Nederland en Frankrijk mogen bij de parlements- en presidentsverkiezingen eerder dit jaar dan niet overspoeld zijn door een eurosceptische golf, de anti-Europese partijen hebben er wel flink gescoord en het algemene sentiment op het continent is zeker niet in het voordeel van de Europese Unie.

Het is altijd gemakkelijk toenadering te zoeken onder dreiging van buitenstaanders, maar het is veel moeilijker om eenheid te vinden terwijl de interne kritiek groot is.

Als Europa wil overleven als politieke factor en economische macht, dan is een nieuw elan nodig. Merkel en Macron kunnen dat geven, maar het zal niet zo eenvoudig zijn als destijds met Chirac en Schröder of nog eerder met president François Mitterand en kanselier Helmut Kohl. 

Als de doorstart mislukt, is er geen alternatief. Als een nieuw Rijnlandmodel niet werkt, zal Europa versplinteren. En dat is waar ze over het Kanaal en over de Atlantische Oceaan op rekenen. Hopelijk voor Europa misrekenen ze zich over het water.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud