Het ondenkbare

©Sofie Van Hoof

De historische overwinning van Donald Trump illustreert nogmaals dat de oude politieke consensus verdwenen is.

Boosheid is een politieke factor geworden. Kiezers kunnen zich steeds minder vinden in de klassieke politieke denkpatronen omdat ze zich in de steek gelaten voelen door de traditionele politici. De brexit was een behoorlijke schok, de verkiezing van Donald Trump is dat nog meer.

De populistische politici weten die gemoedsstemming in de maatschappelijke onderbuik perfect te bespelen. Trump is daar het beste bewijs van.

Met zijn tirades tegen het establishment en de financiële wereld slaagt hij er als miljardair en zakenman in een kiezerspubliek aan te spreken. Noch zijn onbehouwen taalgebruik, noch zijn seksisme, laat staan zijn leugens, zijn voor de misnoegde kiezers een barrière. Hen gaat het om iemand die hen serieus neemt en belooft zich met hun situatie bezig te houden.

Trump kristalliseert een trend die al een tijd gaande is in de westerse democratieën. De consensus rond globalisering staat onder zware druk. Een behoorlijk deel van de kiezers vindt dat zij het gelag betalen voor de vrijhandel waarvan de voordelen ergens anders terechtkomen. Maar ook de openheid en de multiculturaliteit staan onder druk. Het nationalisme borrelt stevig op.

De verkiezing van Trump verstevigt allicht die trend. In Europa staan volgend jaar een hele reeks verkiezingen op de agenda: Nederland, Frankrijk en Duitsland, misschien ook Italië en het Verenigd Koninkrijk. In veel van die landen staan populisten klaar om de traditionele machtsverhoudingen te doorbreken. Niet toevallig maakten Marine Le Pen van het Franse Front National en de Nederlandse populist Geert Wilders onmiddellijk hun felicitaties over aan de pas verkozen Amerikaanse president.

Wat voor president Trump wordt, weten we niet. Zijn programma is daarvoor te vaag. Maar afgaande op zijn uitspraken zullen de VS zich terugplooien op zichzelf en een protectionistisch beleid voeren. Daarmee verandert Trump radicaal het beleid dat de VS decennialang hebben gevoerd.

Met Trump als president wordt veel van wat tot voor kort ondenkbaar was plots een nieuwe realiteit. Te lang hebben politici van traditionele partijen het probleem van de boze kiezer genegeerd. Er is te weinig aandacht geweest voor de slachtoffers die door de globalisering onvermijdelijk gevallen zijn. Te veel problemen werden door de bezem van de politieke correctheid weggeveegd. En dat vervreemdde een belangrijk deel van de kiezers.

De overwinning van Trump dwingt politici na te denken over het almaar oprukkende populisme. Na Trump en de brexit staat het Europese project meer dan ooit onder druk. Wie durft nog te zeggen dat niet meer Europese landen zullen overschakelen op een eng nationalisme en zelfs een exit uit de Europese Unie zullen overwegen? Onzin? Dat was een overwinning van Trump eveneens.

Trump zal kiezers en politici in andere landen zeker inspireren. Boosheid uitbuiten is een krachtig politiek wapen geworden. Als de traditionele partijen die tendens willen stoppen, moeten ze daar dringend een coherent antwoord op zoeken en vinden. Dat ontbreekt totaal en dat maakt de westerse democratieën bijzonder kwetsbaar.

Gesponsorde inhoud

Partner content