Topje van de ijsberg

Niet de namen in de Panama Papers verwonderen, wel de omvang en het vernuft van de offshoresystemen. Die constructies ondermijnen eerlijke belastingen in elk land afzonderlijk.

Een vernuftig internationaal systeem van fiscale ontwijking en ontduiking, dat is wat bovenkomt in de Panama Papers. De Tijd geeft, samen met 369 andere journalisten in 78 landen, een inkijk in de systematiek van wereldwijde offshoreconstructies. Door een grootschalig lek bij een Panamees advocatenbureau krijgen we te zien hoe die constructies op een dienblaadje worden aangeboden en hoe er massaal gebruik van wordt gemaakt.

Ook al gaat het om een groot lek, dit is slechts het topje van een ijsberg. Offshoreconstructies zijn massaal verspreid. De meest vermogende families, bedrijven, vrije beroepers en zelfstandigen maken er gebruik van.

Op zich is het natuurlijk niet illegaal een vennootschap of een rekening te hebben in Panama of een andere exotische bestemming. Op voorwaarde dat die vennootschappen en rekeningen correct zijn aangegeven bij de fiscus, zoals in ons land al enige tijd wettelijk verplicht is. Maar dat blijkt lang niet altijd het geval te zijn. Een groot deel van de constructies lijkt zo te zijn opgezet dat ze louter als doel hebben belastingen te ontduiken. Een deel is ook bedoeld voor witwaspraktijken.

Of de concrete constructies uit het lek die we als voorbeelden geven al dan niet legaal zijn, moeten de fiscus en het gerecht uitmaken. Gisteren hebben, na de publicatie wereldwijd van het eerste luik van de Panama Papers zondagavond, tal van landen alvast onderzoeken aangekondigd. Ook de Belgische minister van Financiën Johan Van Overtveldt schakelt de Bijzondere Belastinginspectie in.

De essentie van Panama Papers is aantonen dat fiscale transparantie nog altijd een illusie is. Beetje bij beetje moet vluchten onmogelijk worden gemaakt.

Maar de concrete cases in de Panama Papers zijn niet de essentie van het verhaal. De essentie van deze wereldwijde publicatie is aantonen dat fiscale transparantie nog altijd een illusie is, dat het nog altijd perfect mogelijk is vermogens te versluizen, dat het op grote schaal tot vandaag gebeurt, en dat het systeem fiscale ‘fairness’ op landenniveau ondermijnt. Het is simpelweg onmogelijk als land een eerlijke fiscale politiek uit te dokteren als er nog altijd makkelijke ontsnappingsroutes zijn. ‘Er is niets mis met fiscale optimalisatie, maar illegale fiscale constructies stuiten kmo’s en zelfstandigen die alles wel correct doen tegen de borst’, reageerde de ondernemersorganisatie Unizo gisteren.

De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gedaan in de strijd tegen internationale fiscale fraude. Almaar meer landen wisselen financiële gegevens uit. Maar de vluchtroutes - via Panama, Luxemburg en andere exotische oorden - bestaan nog altijd en worden nog duchtig gebruikt. Er is nog altijd een grote ijsberg onder het kleine topje dat nu bovenkomt.

Als de Panama Papers iets kunnen veroorzaken, is het wel dat meer fiscale transparantie nu wereldwijd op de agenda komt. Beetje bij beetje moet vluchten onmogelijk worden gemaakt.

Lees verder

Tijd Connect