Stefaan Michielsen

Dat het aangifteformulier almaar uitgebreider wordt, duidt erop dat ons belastingsysteem steeds complexer wordt. Het democratisch karakter ervan komt daardoor in het gedrang.

De roep om een eenvoudiger belastingsysteem klinkt al lang. De politici hebben herhaaldelijk beloofd daar werk van te zullen maken. Die belofte staat ook in het regeerakkoord. Maar tussen woord en daad gaapt een heel brede kloof.

De belastingaangifte die de belastingplichtige Belgen in deze periode moeten invullen, is dit jaar alweer uitgebreid met 38 nieuwe codes. Ze telt er nu 810. De aangifte correct invullen is een lastige klus. Wie wil vermijden dat hij ten onrechte te veel belasting betaalt, moet advies zoeken in belastinggidsen - zoals de Netto die vandaag bij de krant zit -, die ook almaar dikker worden, of moet de hulp inroepen van belastingconsulenten. Daar is een hele business rond ontstaan. Maar hoe eerlijk en democratisch is een belastingsysteem als enkel slimmeriken er hun weg in vinden? 

Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) stelt dat het uitdijende aangifteformulier in het voordeel is van de belastingplichtingen, omdat de bijkomende codes het gevolg zijn van extra aftrekmogelijkheden of recht geven op belastingkortingen.

Maar je kan dat ook anders zien: hoe meer aftrekmogelijkheden, hoe groter het gevaar van een ongelijke behandeling van de belastingplichtingen. Een belangrijk deel van de aftrekposten is immers het resultaat van het lobbywerk van allerlei belangengroepen. De belastingplichtige die op geen enkele aftrekpost of vermindering een beroep kan doen - en zo zijn er veel - is het grote slachtoffer van een fiscaal systeem waarin de uitzonderingen de regel zijn.

Dat het aangifteformulier almaar uitgebreider en ingewikkelder wordt, heeft ook te maken met onze complexe staatsstructuur van overheden met overlappende bevoegdheden die allemaal hun eigen fiscale regeltjes willen opleggen, zonder daarbij rekening te houden met hoe nodeloos moeilijk ze het de burgers wel maken.

Als er ooit een duidelijke lijn zat in het Belgische belastingsysteem, is die intussen volledig zoekgeraakt door de vele koterijen die zijn opgetrokken in het fiscale huis. Zo’n koterij toevoegen is gemakkelijk. Maar ze weer afbreken is bijzonder moeilijk, omdat er altijd wel belastingplichtingen zijn die daar het slachtoffer van worden en zich fel zullen weren als hun bepaalde gunsten worden afgepakt.

Toch zal dat moeten gebeuren. Het uitdijen van het aangifteformulier dient te stoppen, de trend gekeerd. Het principe moet zijn dat elke volwassen Belg die zijn schooltijd heeft afgemaakt zelf zijn belastingaangifte kan invullen. Dat veronderstelt dat hij begrijpt hoe het belastingsysteem in elkaar zit. En dat vereist dat het belastingsysteem eenvoudiger en transparanter wordt gemaakt.

‘No taxation without representation’ is een basisregel van de democratie. Wie belastingen krijgt opgelegd, moet daar mee over kunnen beslissen. Maar die regel hoort te worden uitgebreid: het belasting-

systeem mag niet zo ingewikkeld zijn dat de meerderheid van de belastingplichtigen het niet meer begrijpt. Want dan wordt hij in zijn rechten geschaad.

Lees verder

Tijd Connect