<B>Pigment:</B> De macht van rock- en filmsterren

(tijd) - De Amerikaanse zanger Bruce Springsteen noemt de presidentsverkiezingen in zijn land 'de meest kritieke van mijn hele leven'. Met zijn 'Vote for Change'-circus tourde hij de afgelopen maand door meer dan dertig Amerikaanse staten. Zijn doelstelling: president George Bush van een tweede ambtstermijn houden. De tournee kon op veel bijval rekenen, maar is kunst machtig genoeg om verkiezingsuitslagen te doen kantelen? 'De culturele intelligentsia heeft een te grote invloed op de samenleving', meent Wim Schamp, reclamemaker en directeur van het communicatiebureau WIM.

'Hoeveel misprijzen ik ook had voor Reagans politiek, als persoon leek hij me nog wel charmant. Bij Bush ligt dat anders. Die doet me denken aan die rijke ettertjes op school: ongemanierd, egocentrisch en de hele dag met zo'n debiele grijns op hun smoel, omdat ze weten dat ze geld genoeg hebben om niet te moeten nadenken.' Zo citeerde Focus Knack onlangs Peter Buck, gitarist van R.E.M., die de uitspraak deed in het Britse muziekmagazine Word. R.E.M. is een van de vele muzikale acts die de voorbije maand in het zog van Bruce Springsteen door Amerika trokken om de Republikeinse presidentskandidaat George Bush uit het Witte Huis te houden.

Of de publieke smeekbede van Bruce Springsteen, R.E.M., de Dixie Chicks, Pearl Jam, Bonnie Raitt en de andere protagonisten van de 'Vote for Change'-tournee door de Amerikaanse publieke opinie gehonoreerd zal worden, weten we binnenkort. Het is een feit dat de zittende president George Bush, die vandaag de degens kruist met zijn Democratische opponent John Kerry, gedurende de campagne geen enkele steun heeft gekregen uit artistieke hoek.

De anti-Bush-initiatieven stapelden zich op: de Rock Against Bush-compilatiereeks en de aansluitende tournee van Amerikaanse punkbands, de inspanningen van de Amerikaanse hiphopscene om zoveel mogelijk jongeren als kiezer te registreren en het groeiend aantal en vaak wijdvertakte haatsites, zoals die van de organisatie Bands Against Bush, op het internet. Zelfs de zwarte rapper P.Diddy trok in extremis nog met zijn privé-jet op een driedaagse verkiezingstrip. In Milwaukee, Detroit, Cleveland en Philadelphia probeerde hij jongeren aan te zetten om te gaan stemmen.

Ook Hollywood legde zichzelf wederom niet het stilzwijgen op. Actrice Julia Roberts, niet meteen een lichtgewicht in Hollywood, sprak duidelijke taal: 'Bush is beschamend. Hij is mijn president niet en zal dat ook nooit worden.' En acteur Johnny Depp in het Duitse blad Stern: 'Sinds Bush aan de macht is, is Amerika een stomme, agressieve pop met heel scherpe tanden geworden die je voortdurend aangrijnst en dreigt op elk moment te zullen bijten.'

Maar wat is het reële gewicht van artiesten en filmsterren op verkiezingsuitslagen? Volgens Kris Deschouwer, politicoloog aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB), moeten we hun invloed niet overschatten. 'Het stemgedrag is aan een waaier van invloeden blootgesteld. Die zijn stuk voor stuk amper meetbaar: het mediagebruik, de persoonlijke belangen van het kiezer voor deze of gene kandidaat, zijn identificatie met de partij en het verloop van de kiescampagne. Ook tournees van artiesten en noodkreten van filmsterren kunnen de publieke opinie beïnvloeden, maar dat is lang niet zeker.'

Artiesten preken toch vooral voor eigen parochie, meent Deschouwer. 'Republikeinse Springsteen-fans zagen na hun bezoek aan een 'Vote for Change'-concert niet in waarom ze hun stemgedrag zouden aanpassen. Ze waren voor de muziek gekomen. Zoals velen net zo goed van de films van Arnold Schwarzenegger houden, maar vandaag toch voor Kerry stemmen.'

Reclamemaker Wim Schamp volgt de analyse van Deschouwer niet. 'De invloed van de culturele intelligentsia op de samenleving is groot', meent Schamp, directeur van het communicatiebureau WIM. Hij staaft die bewering met enkele voorbeelden uit het verleden. In eigen land herinnert hij zich de 'SP is nodig'-campagne uit 1995, aangestuurd door toenmalig SP-voorzitter Louis Tobback. 'Die campagne, in volle Agusta-crisis, werd massaal onderschreven door de culturele sector. Mede dankzij hun actie zijn de Vlaamse socialisten toen niet kopje-onder gegaan. Zonder mobilisatie van de Vlaamse culturele sector had ook Groen! op 13 juni 2004 wellicht de kiesdrempel niet gehaald.' Als recenter voorbeeld noemt de reclamemaker de huidige polemiek rond toekomstig Antwerps stadsdichter Ramsey Nasr. 'Schepen van Cultuur Philip Heylen is er als de dood voor dat hij weldenkend politiek correct Vlaanderen, de culturele elite dus, tegen zich zou krijgen', stelt Schamp.

De reële invloed van de kunstwereld op het politieke denken verschilt van land tot land, zegt Schamp. 'In Frankrijk is die invloed groter dan in Engeland. Waarom? Frankrijk heeft een linksere cultuur. Kijk maar naar een krant als Le Monde, waar het centrumlinkse profiel sterk op de berichtgeving weegt. Tijdens de Franse presidentsverkiezingen in 1981 schaarde de volledige kunstensector zich achter Mitterrand. Het gevolg was een enorme media-aandacht voor de campagne van Mitterrand, die zijn opponent Valery Giscard d'Estaing prompt wandelen stuurde', zegt Schamp.

En de VS? Daar is de impact van de culturele elite op het stemgedrag gelieerd aan het imago van de kandidaten. Bill Clinton koos in 1992 'Don't Stop' van Fleetwood Mac als campagnelied. Schamp: 'Iedereen herinnert zich nog het campagnebeeld waarop leden van Fleetwood Mac te zien waren, samen met Steve Van Zandt, de legendarische gitarist van Springsteens E-Street-band, én Bill Clinton. De presidentskandidaat was ook een onderlegd saxofonist, wat hem cool en hip maakte bij jongeren en linkse Amerikanen. Die imagovorming heeft zeker een rol gespeeld in de swing states, waar het altijd een dubbeltje op zijn kant is.'

'Bill Clinton was een knappe verleider met een hoog sex-appeal. Voor de multimiljonair John Kerry liggen de kaarten anders. Hij komt niet zo rock-'n-roll over, zijn folkgehalte ligt veel hoger. De vraag rijst dus of de stijve Kerry over de geloofwaardigheid beschikt die nodig is om de steun van artistiek Amerika te rechtvaardigen. Ik twijfel ik daar sterk aan', besluit Schamp. Thomas PEETERS

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud