<B>Pigment:</B> 'Don't mention the war'

(tijd) - Het valt de Britten nog steeds zwaar de Tweede Wereldoorlog te negeren. Van alle Europese landen heeft Groot-Brittannië het meest clichématige beeld van Duitsland en zijn inwoners. Berlijn hoopt dat koningin Elizabeth, op driedaags staatsbezoek aan Duitsland, kan helpen een streep te trekken door het imago van nazigroet en zwarte laarzen.

Ulrid Sacker, directeur van het Duitse culturele Goethe Institut in Londen, moet een van de zwaarste taken hebben die er in Engeland zijn. Hij heeft zichzelf als doel gesteld het negatieve, stereotiepe beeld te bestrijden dat de Britten hebben van de Duitsers. Toegegeven, zegt hij, de Britten zijn niet de enige Europeanen die onbekend zijn met de hedendaagse aspecten van de Duitse dynamiek, zoals Claudia Schiffer, de Love Parade in Berlijn, of het feit dat de Duitsers korte werktijden en lange vakanties hebben. Maar nergens is de onbekendheid met het eigentijdse Duitsland zo hardnekkig als in Groot-Brittannië. 'Mensen hier zien ons nog steeds als Hunnen, nazi's en Beierse bierdrinkers', klaagde Sacker onlangs op de BBC World Service.

Duitse diplomaten en correspondenten roepen het al jaren: de manier waarop de Britten naar Duitsland kijken, is uniek. Uniek verkeerd. Het is, zei minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer vorige maand tegen de Britse publieke omroep, een beeld waar geen Duitser zich in herkent omdat het ten minste drie generaties achterhaald is. 'Mijn kinderen zijn 20 en 25', zei Fischer. 'Duitsland, zoals afgeschilderd in de Britse media, komt hun totaal onbekend voor. Als je wil leren over de Pruisische, militaire pas, dan moet je naar Britse televisieprogramma's kijken, want in Duitsland weet niemand meer hoe die er uitziet.'

Fischers woorden leidden tot een gewetensvol zelfonderzoek in de serieuze Britse bladen. Elders werden ze genegeerd. Door 'don't mention the war te roepen, slaagde John Cleese er destijds als eigenaar van het hotel uit de televisiereeks 'Fawlty Towers' jammerlijk genoeg niet in de oorlog onvermeld te laten, maar hij deed tenminste een poging. De Britse schandaalpers doet niet eens die moeite. De tabloids zien het juist als hun taak geen kans onbenut te laten 1940-1945 op te rakelen. Ieder Anglo-Duits contact, of het nu een politieke overeenkomst is of een voetbalwedstrijd, wordt tegen het licht gehouden van de Tweede Wereldoorlog. Die tendens wordt gevoed door televisiestations die zestig jaar na datum hun uitzendingen dichtplakken met documentaires, comedyseries en films over De Oorlog.

Voor Groot-Brittannië, een van de weinige Europese landen die in de vorige eeuw niet door Duitsland onder de voet gelopen werden, is de Tweede Wereldoorlog een obsessie gebleven omdat hij tevens symbool staat voor 's lands 'finest hour'. De overwinning op Hitler was de laatste glorieuze daad van een volk dat sindsdien tevergeefs een nieuwe rol zocht op het wereldtoneel. Europa stofte zich af en ging verder, maar je kunt het Duitse ministers niet kwalijk nemen als hun af en toe het gevoel bekruipt dat het in England nog steeds 1944 is.

Het is opmerkelijk dat het de Britse scholen zijn die de stereotype perceptie bevestigen. Van basisschool tot voortgezet onderwijs worden de geschiedenislessen gedomineerd door de twee oorlogen. Over het Duitsland van na 1945, over het Wirtschaftswunder en Willy Brandt, over De Muur en de hereniging (bijna) geen woord. Begrijpelijk wellicht dat Britse jongeren Duitsers zien als nazi's die de verguisde gewoonte hebben op de Europese stranden de beste ligstoelen in te pikken. Zelfs de minister van Onderwijs, Charles Clarke, verzuchtte onlangs dat de Britten hun 'geschiedenislessen moeten ont-Hitleriseren'.

De populairste twee onderwerpen voor historische studie op Britse scholen zijn de Russische revolutie en het nazi-tijdperk. Van die twee is het laatste het meest geliefd. Docenten kiezen voor Hitler om voor de hand liggende redenen. Er is een dankbare hoeveelheid materiaal over de periode, er zijn archieven vol film- en videobeelden en het onderwerp zelf zou de gemiddelde leerling makkelijk aanspreken. Zoals een docent zei: 'Het probleem met de nazi's is dat ze sexy zijn. Kwaad is fascinerend.'

Berlijn droeg onlangs zijn steentje bij om de Britse geschiedenislessen 'evenwichtiger' te maken door twintig docenten uit te nodigen. Ze kwamen kijken hoe Duitsland zich de afgelopen jaren ontwikkeld had. In een luxe heropvoedingscampagne die vooral gekenmerkt werd door haar symbolische waarde, werd het onderwijzend personeel ondergebracht in vijfsterrenhotels en getrakteerd op opera, Reichstag en Italiaanse restaurants in de hoop dat een positieve ervaring haar uitwerking in de klas niet zou missen. 'Men weet heel weinig van de veranderingen die Duitsland de jongste vijftien jaar heeft ondergaan', zegt Sacker. 'Het is geen vooroordeel maar gebrek aan informatie.'

Wat diplomaten oprecht zorgen baart, is de dramatische terugval in uitwisselingen tussen Duitse en Britse scholieren. Tegelijkertijd is er een even dramatische afname in belangstelling voor moderne talen. Het aantal Britse studenten dat Duits in het vakkenpakket heeft, is nog nooit zo laag geweest. En omdat onbekend onbemind maakt en Britse jongeren weinig Duitse leeftijdgenoten kennen, zal koningin Elizabeth bij haar bezoek aan Berlijn nieuwe manieren opperen om Britse en Duitse scholieren met elkaar in contact te brengen.

Op officieel niveau zijn de Anglo-Duitse verhoudingen goed. En er zijn tekenen dat het tij ook op het lagere niveau aan het keren is. De regering in Berlijn is met een campagne begonnen die Duitsland van een jongere, vlottere kant laat zien. En dat werd tijd, zegt Thomas Kielinger, Londense correspondent van Die Welt. Volgens Kielinger is het probleem tweeledig. Dat de kinderen van Joschka Fischer hun vaderland niet herkennen in de Britse media is irrelevant, zegt Kielinger. Cruciaal is niet de Britse hang naar Schweinhund-clichés, maar het verwarde imago dat de Duitsers van zichzelf hebben. 'Ik wou maar dat we ophielden met zeuren over wat er mis is met de manier waarop anderen Duitsland zien. We doen er beter aan onszelf met nieuw zelfvertrouwen aan de wereld te presenteren.' Duitsland prijst zichzelf niet aan, bevestigen anderen in de Foreign Office. 'Wanneer zag je voor het laatst een advertentie in de Londense metro voor een vakantie in Duitsland?'

De Britse onwetendheid over Duitsland mag de afgelopen weken tot meterslange krantenkolommen geleid hebben, de Duitsers zouden er beter aan doen het niet al te persoonlijk te nemen. De belangstelling in Engeland voor andere Europese landen is niet veel groter. In een onderzoek van Reader's Digest twee jaar geleden naar de algemene kennis van Europese aangelegenheden, eindigden de Britten op de 18de plaats van de 19 ondervraagde landen. En hoewel Fischer de populaire pers verweet verantwoordelijk te zijn voor het vijandige beeld van Duitsland, zijn het de Fransen die een nog slechtere pers hebben en algemeen beschouwd worden als Engelands natuurlijke, nationale vijand.

Volgens toeristenorganisaties is de Britse belangstelling voor Duitsland juist aan het toenemen. Berlijn is een populaire weekendbestemming aan het worden. Het aantal Britse toeristen steeg dit jaar met 37 procent. En de culturele relaties zijn kerngezond. Twee potente symbolen van het nieuwe Berlijn, de herbouwde Reichstag en de beurs, zijn ontworpen door Britse architecten en de prestigieuze Berliner Philharmoniker heeft in Simon Rattle een Britse dirigent. Omgekeerd draaiden Duitse films als 'Goodbye Lenin!' goed in een land waar niet-Engelstalige films al gauw gedoemd zijn tot alternatieve filmhuizen.

In de Londense West End trok 'Democracy', een toneelstuk over Willy Brandt en de naoorlogse Duitse politiek, wekenlang onverwacht volle zalen. Maar er is meer voor nodig om de smaak voor oorlogssentiment te onderdrukken.

Op tomatenworpafstand van 'Democracy' gaat deze maand een andere productie in première. In het satirische 'The Producers' van Mel Brooks worden smakeloze musicals op de hak genomen. 'The Producers' wordt 'een van de meest spectaculaire shows die dit jaar in Londen openen'. Het speelt zich af in de oorlogsjaren en heeft een koor marcherende nazi's. En natuurlijk het populaire 'Springtime for Hitler'. Sommige zaken veranderen nu eenmaal heel langzaam.

Lia VANBEKHOVEN

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud