Bijzonder verontrustend

algemeen hoofdredacteur

De vrije meningsuiting dreigt in sneltempo op een hellend vlak te belanden. Dat voedt het populisme in plaats van het te bestrijden. En dat op een bijzonder verontrustend moment.

Twee opmerkelijke gebeurtenissen over vrije meningsuiting deze week. Vier leden van Voorpost werden door de rechtbank van Mechelen veroordeeld omdat ze met 'Stop islamisering' op spandoeken volgens de rechter aangezet hebben tot haat en geweld. De straf was ook veel meer dan symbolisch: drie veroordeelden krijgen een celstraf van zes maanden met uitstel, voor een van de vier is ze effectief.

Tegelijk kondigde de regering aan de wetgeving voor 'haatspraak' (alles wat aanzet tot haat, discriminatie of geweld) aan te scherpen door ze in de praktijk meer afdwingbaar te maken via correctionele rechtbanken. 'Haatspraak is geen mening, haatspraak is strafbaar', zei een felle eerste minister Alexander De Croo in de Kamer. Hij begeeft zich zo op een hellend vlak dat heel lastig is voor zijn partij, geworteld in de Partij van de Vrijheid en Vooruitgang. Menig liberaal stond ten tijde van de aanslagen op Charlie Hebdo te zwaaien met 'jesuischarlie', maar nu is die vrije meningsuiting in de praktijk plots veel minder absoluut.

Het regeringsstandpunt en de celstraf voor een spandoek met 'Stop islamisering' kunnen een gevaarlijke cocktail vormen op een delicaat moment. Niet omdat discriminatie (wegens religie, huidskleur of geslacht) niet verwerpelijk is en niet bestreden zou moeten worden. Zo vinden wij onder meer deze uitspraak van VB-voorzitter Tom Van Grieken in het interview met De Tijd dit weekend verwerpelijk: 'Het christelijke, het Vlaamse en als u wilt zelfs het blanke moet een dominante factor zijn in onze samenleving. Afrika moet dominant zwart zijn, Europa dominant blank.' Maar hem die uitspraak laten doen, onthult meer over Van Grieken en zijn partij dan zulke meningsuitingen te verbieden. Dan gaan zulke meningen, nog in veel goordere versies, wel ondergronds.

Grondrecht

Het is een grondrecht in elke democratie dat elke burger zijn overtuiging over wat dan ook mag uiten, zonder controle vooraf door de staat. Zeker, dat recht is niet absoluut: vrije meningen mogen geen bedreiging vormen voor de openbare veiligheid en mogen niet discriminerend zijn. Maar daar zijn zeer precieze, objectieve en niet-ideologische criteria voor nodig. En net dat is een hellend vlak geworden.

In het Mechelse spandoekenvonnis luidt de motivatie letterlijk dat de daders 'een angstbeeld hebben gecreëerd'. Trek dat eens door op andere uitspraken van om het even welke politicus of groepering. Gaan we alles verbieden wat mogelijk angstbeelden oproept? Op basis van welke niet-ideologische criteria? We glijden in sneltempo af. In januari 2015 moest, naar aanleiding van Charlie Hebdo, alles kunnen en mogen worden gezegd, kwetsende beledigingen incluis. Nu zegt een rechtbank in een vonnis dat een angstbeeld creëren volstaat om een gevangenisstraf op te leggen.

Een groep misnoegden combineert een diep wantrouwen tegenover elk gezag en een 'gilets jaunes'-gevoel van in de kou te staan. Daar het idee voeden 'dat ze hun mening niet meer mogen zeggen' is hét recept om populisme nog meer wind in de zeilen te geven.

Dit komt op een bijzonder verontrustend moment. Een grote groep misnoegden steunt in vaak hallucinante bewoordingen een op hol geslagen militair. De onderliggende beweegredenen van die moeilijk te plaatsen steunbetuigingen aan iemand die mogelijk een moord beraamt, lijken nog het meest op een kruising van een 'Opstand tegen de Elites' (Tom Van Grieken) en een 'Ze zijn ons vergeten' (Peter Mertens). Een mengeling van diep wantrouwen tegenover al wie gezag vertegenwoordigt (politiek, media, virologen en wetenschap) en gilets jaunes. Twee grondstromen die elke democraat zorgen moeten baren. Het enige mogelijke antwoord daarop is meteen ook het moeilijkste: krachtig, rechtlijnig beleid.

Die groep misnoegden een voedingsbodem geven voor het idee 'dat ze hun mening niet meer mogen zeggen', is bijzonder contraproductief. Het is hét recept om populisme nog meer wind in de zeilen te geven. En hoe meer populisme hoogtij viert, hoe meer het net het zo nodige krachtige en rechtlijnige beleid zal hypothekeren.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud